GULISTAN EZÎZ

Şengal - Gera Tawis / Tavuskuşu Töreni (Sinceq olarak da bilinir), Êzidilerin 400 yılı aşkın süredir, Şêxhadî’nin gelişinden beri yaptıkları kutsal bir merasimdir.

Bu törende, Êzidilik’in en kutsal sembollerinden ve barışın da sembolü olarak kabul edilen altın bir Tavuskuşu heykeli bulunur.

Dayê Xoxê, Şengal’de aylardır süren bu Gera Tawis (Tawis Gezisi) günlerini anlattı.

‘Eskiden Êzidilerin bulunduğu her yere Tawis giderdi’

Dayê Xoxê’ye göre bu gezi eskiden beri yapılmaktadır. Dayê Xoxê, Gera Tawis’in Nisan ayının ilk Çarşambasından sonra başladığını ve Şengal’e yöneldiğini belirterek şöyle devam etti: “İlk durak Zorava köyündeki bir evdir, buna ‘ilk konak’ denir. Tawis, Şerfedîn kuyusunun üzerine konulur, gençler tarafından taşınır ve ardından Êzidi toplumu içinde def ve şibab (zurna) eşliğinde gezdirilir. Bu gezilerde halka nasihat edilir, ilahiler (qewl) okunur.”

Êzidilerin inancına göre Tavuskuşu’nun yedi özelliği vardır: akıllılık, yenilik, ölümsüzlük, gurur, dürüstlük, güzellik ve zafer. Küçük Tawis heykeline Senceq de denir. Bazılarına göre ise Şêxhadî’nin Tawis’i.

Tawis’in gezdirilmesi, Êzidilerin en önemli, en eski ve anlamlı törenlerinden biridir. Tawis’in gezdirilmesi görevi Qewal’lere (ilahi okuyucular) aittir. Bu Senceq’ler bizzat Tavuskuşu şeklindedir. Bu Tawis’ler yılda iki kez, Êzidilerin yaşadığı tüm bölgelerde köy köy, konak konak Qewaller tarafından gezdirilir. Eskiden her bölgenin kendi Tawis’i vardı. Bu Tawis’ler Laleş’te toplanır ve gezi zamanlarında gönderilirdi.

Amaç barışın yayılması ve toplumsal sorunların çözümüdür

Dayê Xoxê, Tawis’in önemine değinerek şöyle konuştu:

“Tawis’in gittiği ev kubbeli bir yer gibidir. Bizim kutsal bir yerimizdir, bıçak girmez, kimse ayağıyla basamaz, orada oturulur. Biz Tawis’in evi ve Tawis’in yeri üzerine yemin ederiz. Yemin ettiğin yer sıradan bir yer olamaz. Halkımızın Tawis’in kapısını ziyaret ettiğini biliyorum. Çünkü ‘Tawis buradan geçti’ diyorlar. Bu yüzden yeri belli olmalıdır. Tawis’in gelmesiyle çok mutlu oluyoruz. Gelmezse üzülüyoruz ve ‘Tawis aramıza gelmedi, def ve şibabın sesi kulağımıza ulaşmadı’ diyoruz.”

Gera Tawis’in temel amacı, barışın yayılması ve toplumsal sorunların çözülmesidir. Laleş’ten gelen ve Êzidi Ruhani Meclisi tarafından görevlendirilen dini kişiler bu ziyareti gerçekleştirir.

Sadece Kuzey Kürdistan’da 366 Tawis Konağı vardı

Şêxhadî Laleş’e ulaştığında, nasihatlerini yaymak ve Êzidileri inançları konusunda eğitmek için Gera Tawis’i başlattı. Tarihte Tawis ziyareti Xaltan bölgesine (Kuzey Kürdistan) doğru genişlemişti. Êzidilerin yaşadığı her bölgenin kendine ait özel bir Tawis’i vardı ve sadece Kuzey Kürdistan’da 366 Tawis Konağı bulunuyordu. Ancak Osmanlı fermanları ve katliamlar nedeniyle Êzidiler Kuzey Kürdistan’dan göç etmek zorunda kaldı. Kuzey’in Tawis’i de bu saldırılar sonucunda talan edildi ve şu anda kayıptır.

Gera Tawis’in özel yemeği: Xwan

Gera Tawis sırasında herkes yemek pişirir ve bu, Tawis’in konakladığı eve hayır olarak dağıtılır. Getirilen bu yemeğe “Xwan” denir. Çoğu aile, “Xwanê Tawisê” (Tawis’in Yemeği) denilen bir hayvan keser. Kesilen hayvanın başı haşlanır ve yemeğin üzerine konulur. Ancak yemek Qewallerin eline ulaştığında hayvanın başı yemeğin üzerinden kaldırılır ve bir ekmek içinde aileye “Pariyê Melek Salim” (Melek Salim’in Lokması) olarak gönderilir. Herkes orada toplanır, yemeği yer, ziyaret eder ve kutsal bereketi alır.

Ellerinde tütsüler ile yürürler

Dayê Xoxê anlatımlarına şöyle devam etti: “Yaradanın bereketiyle, yemek hazırlayan herkes konak kapısının önüne gelir. Neredeyse bütün evler yemek pişirir. Oradaki yemekten çocuktan kadına, yaşlıya kadar kim yerse Şêxhadî’nin ve Tawis sahibinin bereketini alır.”

Dayê Xoxê, Qewallerin önünde yürüyen ve ellerinde tütsü bulunan kadınlardan da bahsederek şöyle dedi:

“Önde yürüyen ve ellerinde tütsü olan kadınlar koçek (derviş) ve şikestî’dir (kırık). Onlar da Şêxhadî’nin hizmetkârlarıdır. Beyaz kıyafetler giyerler. Bu, huriler ile ilgilidir, huriler de tütsü tutarlar.”

‘Tawis’ten dilek dileriz’

Tawis gezisinde halay (govend) da çekilir. Halaya katılanlar yalınayaktır. Halayda el ele tutuşan kadın ve erkekler bıçakla ayrılmaz. Eğer iki kişi evliyse el ele tutuşamazlar. Çünkü birbirlerinin kız ve erkek kardeşi olurlar.

Halk Tawis’i karşılarken de yalınayaktır. Dayê Xoxê bu kuralın sebebini şöyle açıkladı:

“Biz eve ayakkabıyla girmeyiz. Tawis ise evden daha büyüktür. Yalınayak gider, bir dilek dileriz, dua ederiz. Dostlarımız, hayırseverlerimiz ve toplumumuz için umut ve dua ederiz. Rızkımızı ve hakkımızı isteriz. Tawis’in önüne gittiğimizde ‘Ey bu Tawis’in sahibi, Êzidilerin fermanlarının hakkını ver. Ezilen milletlerin hakkını ve öcünü al’ deriz. Yalınayak gittiğimizde saygımızı göstermiş oluruz. Hava sıcak veya soğuk olsa da ‘Batin’in hatırı için’ deriz, bir şey olmaz.”