Haber Merkezi- Afganistan’da Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinin ardından basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar giderek artıyor. Medya kuruluşlarının ve gazetecilerin faaliyetlerini düzenleyen talimat ve kararların kapsamı genişlerken, uygulamaların basının bağımsızlığı ve kadınların medya sektöründeki varlığı üzerindeki etkilerine ilişkin endişeler de büyüyor.

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), yayımladığı yeni raporda, Taliban’ın iktidara dönüşünden bu yana Afganistan’da basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamaların arttığını belirtti. Örgüt, Taliban’ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana ülke genelinde 20’den fazla talimatın yanı sıra eyaletler düzeyinde çok sayıda emir ve kararın yürürlüğe konulduğunu kaydetti. RSF’ye göre bu düzenlemeler, medya faaliyetlerinin alanını daraltırken ülkedeki bilgi akışının denetlenmesini de güçlendirdi.

Kısıtlamalar yalnızca geleneksel gazetecilik faaliyetleriyle sınırlı kalmadı. Taliban yönetiminin eleştirilmesi, siyasi röportaj ve söyleşilerin gerçekleştirilmesi, kadınların medya kuruluşlarında çalışması ve canlıların görüntülerinin yayımlanması gibi alanlarda da çeşitli sınırlamalar getirildi.

Yeni ceza yasası gazeteciler için yeni bir risk oluşturuyor

RSF, basın üzerindeki baskının Ocak 2026'da Taliban yönetimine bağlı mahkemelerin yeni bir ceza muhakemesi yasasını uygulamaya başlamasıyla yeni bir aşamaya geçtiğini belirtti. Yasanın varlığının bir nüshasının yayımlanmasının ardından kamuoyunca öğrenildiğini aktaran örgüt, metinde medya veya gazetecilere doğrudan atıfta bulunulmadığını ancak gazeteciler ve medya çalışanları için herhangi bir özel koruma veya istisna da öngörülmediğini bildirdi. Bu durumun, medya çalışanlarını yasada öngörülen hüküm ve yaptırımlarla karşı karşıya bırakabileceği belirtildi.

RSF’nin raporuna göre yasa, Taliban liderlerine hakaret ettiği gerekçesiyle suçlu bulunan kişiler için fiziksel ve hapis cezaları öngörüyor. Örgüte göre yasanın 23. maddesi, “emirlik” yönetimine yönelik hakaret durumunda 20 kırbaç ve 6 aya kadar hapis cezası öngörürken, 19. madde Taliban liderine hakaret edenler için 39 kırbaç ve bir yıl hapis cezası getiriyor.

RSF, söz konusu maddelerin Taliban yetkililerine yönelik eleştirilerin suç kapsamına alınmasının önünü açabileceği uyarısında bulundu.

Muhaliflerle iletişime de kısıtlama

Yasada yer alan hükümler Taliban liderlerinin eleştirilmesiyle sınırlı değil. Metinde, hareketin muhalifleriyle iletişim kurulmasına ilişkin düzenlemeler de bulunuyor. Yasanın 24. maddesine göre kişilerin, Taliban tarafından muhalif olarak değerlendirilen kişilerle kurdukları iletişimi yetkililere bildirmeleri isteniyor. Yasada ayrıca “isyan”, “rejimi devirmek” ve “sapkınlık” gibi eylem ve kavramlara ilişkin yaptırımlar yer alıyor. RSF, bu tanımların ve yaptırımların kapsamının geniş olmasının, özellikle siyasi konuları ele alan, hükümet politikalarını eleştiren veya muhalif kaynak ve kişilerle iletişim kuran gazeteciler ile medya çalışanlarının takip edilmesi için yetkililere ek araçlar sağlayabileceği uyarısında bulundu.

Kadın gazeteciler dışlanma riskiyle karşı karşıya

Medya alanındaki kısıtlamaların kadın gazetecileri daha ağır şekilde etkilediğini belirten RSF, kadınların mesleklerini sürdürmelerinin ve medya alanında görünür olmalarının önünde giderek daha fazla engel bulunduğunu kaydetti.

RSF Güney Asya Sorumlusu Celia Mercier, Taliban’ın son beş yılda Afganistan’ı bilgiye erişim ve bilgi paylaşımı özgürlüğü açısından son derece baskıcı bir ortama dönüştürmek için sistematik biçimde hareket ettiğini söyledi. Celia Mercier, kadın gazetecilerin Afganistan’daki medya sahnesinden büyük ölçüde dışlandığını belirterek, özgür bir kamusal tartışma yürütme ve bağımsız medya seslerini koruma imkanlarının, kısıtlama ve soruşturma riskleri nedeniyle giderek azaldığı uyarısında bulundu.

RSF’den Taliban’a kısıtlamaları kaldırma çağrısı

RSF, Taliban yönetimine basın özgürlüğünü kısıtlayan yasa ve düzenlemeleri kaldırması, medya kuruluşları ile gazetecilerin tehdit veya takibat korkusu olmadan çalışmalarına izin vermesi çağrısında bulundu.

Örgüt ayrıca Afganistanlı gazeteci ve medya çalışanlarına ev sahipliği yapan ya da bu kişilerin geçiş güzergahında bulunan ülkelere, sınır dışı edilme veya Afganistan’a zorla geri gönderilme risklerini ciddiye almaları ve gerekli korumayı sağlamaları çağrısı yaptı.

RSF, yüzlerce Afganistanlı gazetecinin son yıllarda hayatlarını korumak ve mesleklerini sürdürebilmek amacıyla ülkeden ayrılmak zorunda kaldığını belirtti. Örgüte göre kısıtlamaların devam etmesi yalnızca gazetecilerin güvenliğini ve mesleki faaliyetlerini tehdit etmiyor; aynı zamanda Afgan toplumunun bilgiye erişebileceği ve farklı görüşlerin ifade edilebileceği alanı da giderek daraltıyor.