Haber Merkezi – Uluslararası kuruluşlar, çocuk yaşta evlendirilmelerin yol açtığı ağır sonuçlara dikkat çekerek, bu uygulamanın milyonlarca kız çocuğunu eğitim, sağlık ve güvenlik haklarından mahrum bırakmaya devam ettiğini, aynı zamanda ciddi sağlık, sosyal ve ekonomik risklerle karşı karşıya bıraktığını belirtiyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin bugün yayımladığı rapor, çocuk yaşta evlendirilmeler, erken evlilik ve zorla evlilik uygulamalarının son yıllarda kısmi bir gerileme göstermesine rağmen dünyanın birçok bölgesinde yaygınlığını sürdürdüğü uyarısında bulundu. Rapora göre mevcut ilerleme hızı, bu uygulamaların 2030 yılına kadar tamamen ortadan kaldırılmasını hedefleyen uluslararası amaca ulaşmak için yeterli değil.

Raporda, her yıl yaklaşık 12 milyon kız çocuğunun 18 yaşından önce evlendirildiği, dünya genelinde ise 650 milyon kadın ve kız çocuğunun çocuk yaşta evlilik yapmak zorunda bırakıldığı belirtildi. En yüksek oranların Güney Asya’da görüldüğü, bu bölgeyi Sahra Altı Afrika ile Doğu Asya ve Pasifik ülkelerinin takip ettiği kaydedildi.

Rapora göre çocuk yaşta evlendirilmelerin oranı kademeli olarak azalsa da mevcut eğilim devam ederse, bu uygulamanın tamamen ortadan kaldırılması için yaklaşık 300 yıl gerekecek.

Raporda çocuk yaşta evlilik, taraflardan birinin 18 yaşın altında olduğu evlilik olarak tanımlanırken; erken evlilik, tarafların yasal evlilik yaşına ulaşmış olsalar bile özgür ve bilinçli bir karar verebilecek olgunluğa sahip olmadıkları durumları kapsıyor. Zorla evlilik ise taraflardan birinin tam ve özgür rızası olmaksızın ya da ailevi ve toplumsal baskılar altında gerçekleştirilen evlilikler olarak tanımlanıyor.

Kız çocukları eğitim hakkından mahrum kalıyor

Rapor, bu uygulamaların kız çocukları üzerindeki ağır etkilerine de dikkat çekti. Erken yaşta evlendirilen kız çocuklarının eğitim haklarından mahrum kaldığı, ekonomik fırsatlarının kısıtlandığı ve şiddet ile istismar risklerinin arttığı belirtildi. Ayrıca erken yaşta gebelik ve doğumun, ergen annelerde sağlık komplikasyonları ve anne ölümleri riskini yükselttiği, genç annelerden doğan çocuklar için de ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiği ifade edildi.

Raporda, insani krizler, çatışmalar ve doğal afetlerin de çocuk yaşta evlilik oranlarını artırdığına dikkat çekildi. Bazı ailelerin ekonomik yükü hafifletmek ya da kız çocuklarını korumak amacıyla evliliği bir çözüm olarak gördüğü, ancak bunun gerçekte kız çocuklarını daha fazla hak ihlali ve istismar riskiyle karşı karşıya bıraktığı vurgulandı.

Yasal boşlukların kapatılması önerisi

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, çocuk yaşta evlendirilmelerin önlenmesi için insan hakları temelli ve kapsamlı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini belirtti. Raporda, yoksulluk, toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve ayrımcı sosyal normların bu sorunun temel nedenleri arasında yer aldığı ifade edilerek, kız çocuklarının sağlık hizmetlerine erişiminin artırılması, sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve ekonomik olarak desteklenmeleri çağrısında bulunuldu.

Rapor ayrıca zorla evliliklerin suç sayılması ve istisnasız biçimde kadınlar ve erkekler için yasal evlilik yaşının 18 olarak belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Çocuk yaşta evliliğe izin veren veya göz yuman yasal düzenlemelerin kaldırılması, doğum ve evlilik kayıt sistemlerinin güçlendirilmesi ve yasal boşlukların kapatılması da öneriler arasında yer aldı.

Bunun yanı sıra erken ve zorla evlilik mağdurlarına hukuki, psikolojik ve sosyal destek sağlanması; eğitim, sağlık, adalet ve sosyal koruma alanlarını kapsayan ulusal stratejilerin geliştirilmesi gerektiği belirtildi. Raporda ayrıca hakimlerin, sağlık çalışanlarının, sosyal hizmet uzmanlarının ve eğitimcilerin çocuk yaşta ve zorla evlilik vakalarını tespit etme ve mağdurlara uygun şekilde yaklaşma konusunda eğitilmesinin önemine dikkat çekildi.

Rapor, Kolombiya, Sierra Leone, Avustralya, Hollanda, Filipinler ve Özbekistan gibi ülkelerde evlilik yaşının yükseltilmesi veya zorla evliliklerle mücadele kapsamında atılan son yasal adımlara da yer verdi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, çocuk yaşta evliliklerin sona erdirilmesinin uzun vadeli siyasi kararlılık, eğitim ve sosyal koruma alanlarında güçlü yatırımlar ile kız çocuklarının güçlendirilmesini gerektirdiğini belirterek, bu uygulamaların yalnızca sosyal bir sorun değil, aynı zamanda ciddi bir insan hakları ihlali olduğunu ve acil, koordineli bir mücadele gerektirdiğini vurguladı.