BAHARİN LEHİB

Daykundi - Afganistan, engebeli coğrafyası ve ulaşımı güç yolları nedeniyle halkın temel hizmetlere erişmekte zorlandığı ülkelerden biri olmaya devam ediyor. Ülkenin birçok köyü, sert kışlar ve yoğun kar yağışlarının ardından dahi kentlere ya da ilçe merkezlerine ulaşamıyor. Bozuk yollar, köylerle kentler arasındaki bağlantının kopmasına, doğum sırasında anne ve bebek ölümlerinin artmasına, trafik kazalarına ve araçların derin vadilere yuvarlanmasına neden oluyor. Bazı kazalarda yaşamını yitirenlerin cenazelerine dahi ulaşılamıyor.

Savaşlar, dış müdahaleler ve yıllardır süren istikrarsızlık ise Afganistan'ın altyapı yatırımlarını olumsuz etkileyerek halkı en temel yaşam olanaklarından mahrum bıraktı. Ülke topraklarının yalnızca yüzde 20 ila 25'inin düz arazilerden oluşması nedeniyle vilayetler ve ilçeler arasındaki yolların büyük bölümü dağlık bölgelerden geçiyor ve ulaşımı daha da zorlaştırıyor.

Bu sorunlara rağmen Afganistan halkı, taleplerini duyurmak için yıllardır çeşitli protesto eylemleri düzenliyor. Bamyan kent merkezinde uzun yıllar asfalt yol bulunmaması üzerine halk, dönemin hükümetine defalarca çağrıda bulundu, ancak sonuç alamadı. Bunun üzerine kadınlar ve erkekler protesto amacıyla kentin ana yollarından birini çamur ve saman karışımıyla kapladı, daha sonra da kavşaklardan birine sembolik bir protesto yapı kurdu. Taliban tarafından birkaç ay önce kaldırılan bu yapı, ülke genelinde ses getiren protestoların simgelerinden biri oldu. Artan tepkiler üzerine dönemin hükümeti Bamyan'ın yollarını asfaltlamak zorunda kaldı.

Halk kendi yolunu inşa etti

Benzer bir dayanışma örneği birkaç ay önce Daykundi vilayetinde yaşandı. Vilayetin ilçelerinden birinde, aralarında kadınların da bulunduğu köylüler, devlet desteği beklemeden kendi imkanlarıyla ulaşım yolunun bir bölümünü yeniden inşa etti. Yol hala toprak olmasına rağmen yaklaşık iki hafta önce halkın temel ihtiyaçlarını taşıyan ilk yük aracı bu güzergahtan geçti. Uzun uğraşların ardından, bu çalışmada aktif rol alan iki kadınla görüştük. Ancak önce Daykundi vilayetini ve yol yapımının gerçekleştirildiği bölgeyi yakından tanımak gerekiyor.

Şehristan, Daykundi vilayetine bağlı ilçelerden biri. Yeniden inşa edilen yol ise ilçeye bağlı Çeçan ve Şahkur köylerini birbirine bağlıyor. Yaklaşık 20 kilometre uzunluğundaki yol, 30 yıl önce dönemin ilçe yönetimi tarafından inşa edildi. Ancak zamanla tahrip olan yolun ilk güzergahı da uygun planlanmadığı için dağlık ve daha uzun bir hattan geçiyordu. Geçen yıl yolun yaklaşık 9 kilometrelik bölümü yenilenirken, kalan kısmındaki çalışmalar ise bu yıl tamamlandı.

Daykundi, 2004 yılında bağımsız bir vilayet statüsü kazandı. Daha önce vilayetin birçok ilçesi Uruzgan'a bağlıydı. Nüfusunun büyük bölümünü Hazaraların oluşturduğu Daykundi, Afganistan'ın diğer birçok bölgesi gibi dağlık bir coğrafyada bulunuyor. Kurşun, çinko, tungsten, kalay, cıva, lityum, tantal, niyobyum, turmalin, mika, bakır, galen, mermer, granit, alçı ve kireç taşı gibi zengin maden rezervlerine sahip olan vilayet, doğal kaynaklarına rağmen altyapı yetersizliği nedeniyle ulaşım başta olmak üzere birçok alanda sorun yaşamayı sürdürüyor.

Toprak ve bozuk yollarda yolculuk iki gün sürüyor

Daykundi, Afganistan'ın en uzak ve ulaşımı en güç vilayetlerinden biri olarak biliniyor. Halk, başkent Kabil'e ulaşabilmek için toprak ve bozuk yollarda bazen iki güne varan yolculuk yapmak zorunda kalıyor. Vilayetin birçok ilçe ve köyünde hala sağlık merkezi bulunmazken, halkın büyük bölümü geçimini hayvancılık, tarım ve bahçecilikle sağlıyor. Buna rağmen Daykundi, eğitime verdiği önemle öne çıkıyor ve okuryazarlık oranı ülkenin birçok bölgesine göre daha yüksek seyrediyor.

Vatandaşlara göre yeniden inşa edilen yolun düzenli olarak korunması, Daykundi ile Kabil arasındaki ulaşım süresini kısaltacak. Yoğun kar yağışlarının görüldüğü vilayette, bu yolun özellikle kış aylarında halkın ulaşımı açısından büyük önem taşıyor. Yıllarca yol yapılmasını bekleyen köylüler, sonuç alamayınca kendi imkanlarıyla harekete geçti. En basit araç ve gereçlerle başlatılan çalışmalarda kadınlar da erkeklerle birlikte aktif rol üstlendi. Yolun yeniden inşasına katılan iki kadın, bu süreci ve yaşadıklarını anlattı.

40- 50 kadın toplanıp kendi yollarını yaptılar

Yol yapımına katılan Çeçan köyü sakinlerinden Şekila Ahmedi, çalışmaya katılma nedenini, "Kabil ve Gazni'ye yaptığım yolculuklar bu kararı almamda etkili oldu. Bu yol, Daykundi'yi Gazni'ye daha kısa bir güzergahla bağlıyor. Köyümüzdeki bütün kadınlar yol yapımına katıldı. Çocuk bakımı, yemek pişirme, ekmek yapımı ve diğer ev işlerini aksatmadan çalıştık. Gece ev işlerimizi tamamlıyor, sabah saat sekizden sonra yol yapımına gidiyorduk. Dört çocuğum var ve benim bildiğim kadarıyla yaklaşık 40 kadın bu çalışmada yer aldı" sözleriyle anlattı.

Kadınların her alanda sorumluluk üstlenebileceğini vurgulayan Şekila Ahmedi, "Bu iş kadın ya da erkek işi değildir. Yaşamı kolaylaştırmak ve hedeflerimize ulaşmak için hepimizin birlikte çalışması gerekiyor. Herkes elinden gelen çabayı göstermeli" dedi.

Yol yapımında görev alan kadınlardan Fatıma Muhammedi ise, "Bu yol Bamyan, Gazni ve Kabil gibi vilayetlere ulaşımı kısaltıyor. Daha önce hastamız olduğunda saatlerce yolculuk yapmak zorunda kalıyorduk. Şimdi mesafe biraz daha kısaldı. Bu nedenle ben de bu çalışmaya katıldım. Yaklaşık 40 ila 50 kadın yol yapımında görev aldı. Ev işlerimiz olmasına rağmen yaşamımızı kolaylaştırmak için bu çalışmada yer aldık. Her bölgedeki kadın bizim gibi kararlı olmalı ve kendi yaşamlarını kolaylaştırmak için harekete geçmelidir. Kadın-erkek demeden birlikte çalışmalıyız" ifadelerinde bulundu.