RABİA HURAYS

Cezayir- Cezayir’in en büyük kentlerinden ve ülkenin batısının başkenti olan Oran’da, Oran bluzesi geleneksel bir kıyafetten öte, Cezayirli kadının kimliğini ve kültürel hafızasını yansıtan önemli bir miras olarak öne çıkıyor. Amazig, Arap, İslami ve Endülüs etkilerini barındıran bluz, aynı zamanda bölgenin uzun direniş ve dayanışma tarihinin izlerini taşıyor. Bu yönüyle Oran’ın sanatsal ve tarihsel özgünlüğünü yansıtan kültürel bir simge niteliği taşıyor.

Oran bluzesinin tarihini, yapımını ve zaman içinde geçirdiği değişimleri anlatan uluslararası dikiş ve tasarım eğitmeni Najat Mezagcha, bu kıyafetin yalnızca bir giysi olmadığını, Cezayir’in gururunu ve kimliğini yansıtan canlı bir ifade olduğunu belirtti. Bluzenin modern tarihinin 1830’a, köklerinin ise 16. yüzyıla kadar uzandığını ifade eden Najat Mezagcha, kıyafetteki her dikiş ve ayrıntının kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel hafızanın bir parçasını taşıdığını söyledi.

Zamanla tasarımı değişti

Oran bluzesi, tasarımında bölgenin kültürel çeşitliliğinin izlerini taşırken, Endülüs etkisi de belirgin biçimde görülüyor. Najat Mezagcha, bluzeyi işlerken bölge kentlerine yerleşen Endülüslü zanaatkarların mirasını yeniden yaşattığını hissettiğini belirterek, kıyafetin zaman içinde birçok değişim geçirdiğini söyledi. Najat Mezagcha, bluzenin ilk dönemlerinde kandura ve geniş kesimli abaya benzer bir yapıya sahip olduğunu, zamanla tasarımların çağın ihtiyaçlarına göre değiştiğini, ancak altın iplikle yapılan işlemeler ve kıyafete özgün karakterini kazandıran süslemeler başta olmak üzere temel unsurların korunduğunu kaydetti.

Atölyelerde saatler süren emek

Najat Mezagcha’nın aktardığına göre Oran bluzesi, kentle yakından bağlantılı bir kültürel miras niteliği taşıyor. Darb ve El-Kamin gibi eski mahalleler, bu mirasın ortaya çıkması ve zaman içinde gelişmesinde önemli rol oynarken, günümüzde Yeni Şehir, bluzenin üretimi ve pazarlanmasında önemli merkezlerden biri olarak öne çıkıyor. Bölgede terzilik atölyeleri ve kumaş mağazaları yaygınlaşırken, geleneksel zanaat ile modern tasarımlar da bir araya geliyor.

Tahahaha Meydanı’ndan Goti Abdulkadir Caddesi üzerinden Mezvar Muhammed Caddesi’ne uzanan sokaklarda geleneksel terzilik atölyeleri, kumaş ve nakış mağazalarıyla yan yana yer alıyor. Bu atölyeler, zanaatın inceliklerinin korunduğu ve önceki kuşakların deneyimlerinin genç tasarımcılara aktarıldığı alanlara dönüşüyor. Modern araçların yanı sıra geleneksel tekniklerin de kullanıldığı atölyelerde, her tasarım saatler süren el emeği ve ince nakış çalışmalarını yansıtıyor. Böylece büyükannelerden aktarılan deneyim, yeni kuşağın yaratıcılığıyla buluşarak kültürel mirasın yaşatılmasını sağlıyor.

Kuşaktan kuşağa aktarılıyor

Terzilik atölyelerinde Oran bluzesinin yapım süreci, kumaş seçimi, parçaların tasarlanması ve uygun süsleme ile nakışların belirlenmesiyle başlıyor. Bluzun ayak bileklerine kadar uzandığını ve alt kısmının yuvarlak tasarlandığını dile getiren Najat Mezagcha, “Kumaş seçimi ise etkinliğe ve kişinin sosyal durumuna göre değişiyor; işlemeli ipek, pamuk, keten veya dantel kullanılabiliyor. Yaka bölümü kare veya V şeklinde olabiliyor ve nakış ya da taş işlemeleriyle süsleniyor. Kolların uzunluğu ve tasarımı da değişiyor. Bluz göğüs bölgesinden sıkılıyor ve genellikle geleneksel görünümünü tamamlayan bir kemerle kullanılıyor. Oran yöresel kıyafeti genellikle üç veya dört temel parçadan oluşuyor. Bunlar bluz, Celtita adı verilen iç giysi ve yerel olarak Serrual Canib olarak bilinen Arap pantolonu. Kadınlara özgü Tastifa’nın genişliği yaklaşık 1,5 metreyi buluyor ve saten veya krep gibi ipek kumaşlardan yapılabiliyor. Altın iplik ve el işlemeleriyle şekillenen Oran bluzesi, kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ederken, Cezayir’in kültürel mirasındaki yerini koruyor ve tarihsel özelliklerini kaybetmeden çağdaş zevklere de uyum sağlıyor” dedi.

Her model ve işlemenin farklı bir anlamı var

Oran bluzesinin dikim ve süsleme özelliklerine göre farklı isimleri ve modelleri bulunuyor. Her model kendine özgü bir hikaye taşırken, Cezayirli kadının kültürel kimliğinin farklı bir yönünü yansıtıyor. Kürsi bluzesinin Cezayirli kadınlar arasında en yaygın modellerden biri olduğunu dile getiren Najat Mezagcha, günümüzde taşlarla süslenmiş Sari bluzesi olarak bilinen Zaim bluzesinin de Oran’daki terzilik geleneğinde önemli bir yere sahip olduğunu ve geleneksel Cezayir modasındaki varlığını sürdürdüğünü aktardı.

Najat Mezagcha, Zaim bluzesi adının, kıyafeti süsleyen yoğun nakış ve bezemelerden, yani “ta'mirat” olarak adlandırılan süslemelerden geldiğini ifade etti. Bu süslemelerde “Mur”, kristal ve çeşitli değerli taşların kullanıldığını belirten Najat Mezagcha, bu detayların bluzeye görkemli ve zarif bir görünüm kazandırdığını vurguladı. Cezayirli kadınların bu kıyafetleri rastgele giymediğini, her modelin belirli bir yaş grubu veya toplumsal etkinlikle bağlantılı olduğunu sözlerine ekleyen Najat Mezagcha, “Renkleri, süslemeleri ve taşları düğün ve kutlamaların ruhuna uygun olacak şekilde seçiyoruz. Yas törenlerinde ise daha ağırbaşlı bir görünümü yansıtan renk ve süslemeleri tercih ediyoruz. Bu nedenle geleneksel kıyafet, yalnızca bir giysi değil, toplumsal ve kültürel yaşamımızın da önemli bir parçasıdır” şeklinde konuştu.

Kimliğin mirası olarak varlık buluyor

Oran bluzesinin öne çıkan modelleri arasında Kürsi bluzesi ve ileri yaştaki kadınlar, anneler, büyükanneler ve ailenin yaşça büyük kadınları için kullanılan Kebarat bluzesi bulunuyor. Bunun yanı sıra taziye ve yas dönemlerinde giyilen Vekar bluzesi de bulunuyor. Bu model genellikle kahverengi, gri ve siyah gibi koyu renklerdeki kumaşlardan hazırlanıyor. Bu kültürel mirasın değerini artırmak amacıyla Cezayir, farklı modelleriyle Oran bluzesinin Cezayir kültürel mirası kapsamında UNESCO’ya kaydedilmesi için başvuruda bulundu. Bu girişim, söz konusu kıyafetin Cezayirlilerin kolektif hafızasındaki önemini yansıtıyor. Çünkü Oran bluzesi yalnızca geleneksel bir kıyafet değil; kadınlar tarafından kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek ve ritüellerin canlı bir kaydı niteliğinde. Süslemeleri, renkleri ve altın iplikleriyle Oran bluzesi, Cezayir’in zarafetinin, kimliğinin ve zengin kültürel mirasının simgesi olarak varlığını sürdürüyor.