Anneleri katledilen çocuklar için bütünlüklü destek çağrısı
Kadın katliamları, geride annesiz kalan ve çoğu zaman yeterli destekten yoksun çocuklar bırakıyor. Uzmanlar, bu çocukların psikolojik, sosyal ve hukuki açıdan korunmasının kurumsal ve toplumsal bir sorumluluk olduğunu vurguladı.
NEZİHA BOUSSAİDİ
Tunus – Kadın katliamlarının etkileri yalnızca yaşamını yitiren kadınlarla sınırlı kalmıyor. Annelerini katliam sonucu yitiren, babaları ise cinayet nedeniyle cezaevine giren ya da intihar eden çocuklar da bu sürecin çoğu zaman göz ardı edilen mağdurları arasında bulunuyor. Yeterli destek ve koruma sağlanmadığında çocukların yaşam düzeni bozuluyor; psikolojik gelişimleri ve eğitim hayatları bu ağır süreçten olumsuz etkileniyor. Travmanın etkileri, çocukların yanı sıra geniş aile çevresine ve toplumsal yaşama da uzanıyor.
‘Karmaşık bir travmaya yol açıyor’
Tunus’ta Ergenler Derneği Başkanı Duha El-Curşi, aile içinde işlenen katliamlar sonucunda annelerini kaybeden çocuk ve ergenlerle çalışırken, yalnızca katliam anının değil, çocuğun öncesinde maruz kalmış olabileceği şiddet sürecinin de dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Duha El-Curşi, “Katliamı gerçekleştiren kişinin çocuğun babası olması, çocuk açısından karmaşık bir travmaya yol açıyor. Bu travma; annenin kaybını, aile ilişkilerinin yıkılmasını ve çocuğu koruması gereken kişinin annesini katletmiş olmasını bir arada barındırıyor. Çocukta korku, öfke ve suçluluk gibi birbiriyle çelişen duygular ortaya çıkabiliyor” dedi.
‘Şiddeti yeniden üretmesi kaçınılmaz bir kader değil’
Erken dönemde psikolojik ve sosyal müdahalede bulunulmamasının çocukların diğer insanlarla ilişkilerini ve güven kurma becerilerini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunan Duha El-Curşi, “Bu durum, kadınlar ve erkekler arasındaki ilişkilere yönelik bakış açılarına da yansıyabilir. Etkileri saldırgan davranışlar, intikam alma isteği ya da kişinin kendisine zarar vermesi şeklinde ortaya çıkabilir. Bazı çocuklar ise yaşadıkları acıdan kaçmak için bağımlılığa yönelebilir. Ancak bu deneyimleri yaşayan çocukların şiddeti yeniden üretmesi kaçınılmaz bir kader değil. Erken müdahale, uzman psikolojik destek ve aile ile toplumun sağlayacağı koruma ve destek, çocukların travmayı aşmasına ve yeniden toparlanmasına yardımcı olabilir. Şiddetin önlenmesi eşitlik bilinci, haklar kültürü ve olumlu eğitim anlayışından ayrı düşünülemez. Bu, aile içinde başlayan; okul, eğitim kurumları, kültür kurumları ve medya aracılığıyla devam eden kolektif bir sorumluluktur” ifadelerini kullandı.
Çocuk yaşta evlilik ve dijital şiddet
Uzun süre acı ve zorluk yaşayan kadınların katledildiği vakaları hatırlatan Duha El-Curşi, sözlerine şöyle devam etti: “Bu kadınlardan biri henüz 22 yaşına bile gelmemişti. 17 yaşında evlenmiş ve üç çocuk dünyaya getirmişti. Bu vaka, çocuk yaşta evlilikle bağlantılı bazı uygulamaların yeniden ortaya çıkması ve kız çocuklarının istismar ile şiddetten ne ölçüde korunduğu konusunda ciddi sorular doğuruyor. Dijital zorbalık ve dijital şiddetin yanı sıra bazı medya ve sanat içeriklerinde kadınlarla alay edilmesi ve onurlarının zedelenmesi gibi şiddeti normalleştiren eğilimler de arttı. Hakaret ve şiddetin gülme ve eğlence unsuru olarak sunulması da bu duruma katkıda bulunuyor. Sivil toplum olarak ergenler arasında insan onuruna saygı kültürünü yerleştirmek, duygu ve öfkelerini olumlu yollarla ifade etmelerine yardımcı olmak, haklarını ve bedenlerine, mahremiyetlerine, kişisel sınırlarına saygı gösterilmesinin önemini anlatmak için çalışıyoruz. Ayrıca rızaya ve karşılıklı saygıya dayalı ilişkilerin önemini vurguluyoruz.”
Velayet anlaşmazlıkları çocukların acısını derinleştiriyor
Bu tür katliamların ardından velayet ve yasal vesayet meselesi en önemli sorunlardan biri olarak öne çıkıyor. Çocuklar doğrudan bakım ve gözetimden yoksun kalırken, çoğu zaman anne ve baba taraflarının aileleri arasında çocukların bakımını kimin üstleneceği konusunda anlaşmazlıklar ve karşılıklı suçlamalar yaşanıyor. Böylece çocuklar aile içindeki anlaşmazlıkların odağı haline gelirken, yaşadıkları acı derinleşiyor, psikolojik ve sosyal açıdan istikrarlı bir yaşam sürdürmeleri de tehlikeye giriyor.
‘Geniş ailenin çocuğu yanına alması önemli bir seçenek’
Kadın Bakanlığı Genel Müdürlüğü görevini yürüten Cemile Bel Tayyib, çocuğun kendisini koruyacak, aidiyet ve duygusal destek sağlayacak bir aile ortamına ihtiyaç duyması nedeniyle geniş aile içinde kalmasının daha doğru olduğunu söyledi. Kadın katliamlarında annelerini kaybeden çocukların psikolojik durumlarının son derece hassas olduğuna dikkat çeken Cemile Bel Tayyib, uygun koşullar sağlanmadığı takdirde bakım kurumlarına yerleştirilmelerinin yaşadıkları acıyı artırabileceğini belirterek, geniş ailenin çocuğu yanına almasının, gerekli bakımı sağlayabilecek durumda olması halinde önemli bir seçenek olduğunu dile getirdi.
‘Şiddetin doğrudan mağdurları olarak ele alınmalı’
Sosyoloji ve psikoloji uzmanı Latife Tacuri, annelerinin katledilmesine tanık olan çocukların psikolojik ve sosyal travmaya en fazla maruz kalan gruplar arasında yer aldığını belirterek, “Bu çocuklar yalnızca katliamın tanıkları değil, aynı zamanda şiddetin doğrudan mağdurları olarak ele alınmalı. Annenin katledilmesine tanık olmak ya da onu şiddet sonucu kaybetmek, çocuğun duygusal ve sosyal gelişiminde derin izler bırakabilir. Gerekli ve uzmanlaşmış bakımın sağlanmaması halinde bu etkiler, çocuğun bilişsel ve akademik becerilerini de uzun yıllar boyunca olumsuz etkileyebilir” diye kaydetti.
Okul ve rehberlik uzmanlarıyla koordinasyon çağrısı
Müdahalenin gecikmeden yapılması gerektiğine dikkat çeken Latife Tacuri, olayın hemen ardından ilk psikolojik yardımın sağlanması ve çocukların travma sonrası stres bozukluğu, kaygı ve depresyon gibi sorunlar açısından uzmanlar tarafından psikolojik değerlendirmeye alınması gerektiğini söyledi. Latife Tacuri, ayrıca çocukların yaşlarına ve yaşadıkları deneyimin niteliğine uygun bireysel ya da grup terapilerinin uygulanması gerektiğinin altını çizdi. Çocuğun günlük yaşamındaki istikrarın iyileşme sürecinin temel unsurlarından biri olduğunu sözlerine ekleyen Latife Tacuri, bu nedenle eğitim kurumları, öğretmenler ve rehberlik uzmanlarıyla koordinasyon kurulması gerektiğine vurgu yaptı. Latife Tacuri, bu koordinasyonun çocuğun psikolojik durumunun ve okul başarısının takip edilmesini, ortaya çıkabilecek davranış değişikliklerinin gözlemlenmesini sağlayacağını aktardı.
Medyada istismara ve toplumsal damgalanmaya karşı koruma
Çocukların okul içinde ve dışında sosyal, sportif ve sanatsal etkinliklere katılmalarını da öneren Latife Tacuri, şöyle konuştu: “Bu alanlar, çocukların duygularını ifade etmelerine, sosyal ilişkilerini yeniden kurmalarına ve uyum becerileri kazanmalarına yardımcı oluyor. Hukuki açıdan ise Tunus’ta Çocuk Koruma Temsilcisi’nin rolü büyük önem taşıyor. Bu makam, çocukları medyada istismar edilmekten, kimliklerinin ya da toplumsal damgalanmaya maruz kalmalarına yol açabilecek ayrıntıların yayımlanmasından korumalı. Ayrıca çocukların onurlarına ve normal bir yaşam sürme haklarına zarar verilmeden sosyal yardımlara erişimleri güvence altına alınmalı. Çocuğa yaşananlardan dolayı sorumluluk yüklenmesi ya da anne ve baba aileleri arasındaki anlaşmazlıklara dahil edilmesi ciddi tehlikeler barındırıyor. Geniş aile ve alternatif bakım sağlayan kişiler, anlayış ve destek temelli iletişim yöntemlerini benimsemeli, suçlama ve psikolojik baskıdan kaçınmalı.”
‘Bu yük yalnızca geniş ailenin omuzlarına bırakılmamalı’
Katliama tanık olan çocukların korunmasının kolektif bir sorumluluk olduğunu vurgulayan Latife Tacuri, “Bu sorumluluk, çocuklara hukuki, psikolojik, sağlık ve eğitim alanlarında bütünlüklü destek sağlayacak kurumsal müdahaleyi gerektiriyor. Bu yük yalnızca geniş ailenin omuzlarına bırakılmamalı. Medya da mesleki ilkelere bağlı kalmalı; çocukları toplumsal damgalanmadan ve travmalarının derinleşmesinden korumak amacıyla fotoğraflarını, kimliklerini ve sarsıcı ayrıntıları yayımlamaktan kaçınmalı. Ayrıca okulun ve toplumsal çevrenin, katliamdan etkilenen daha geniş çocuk çevresinin desteklenmesine dahil edilmesi önem taşıyor. Bu çocuklar, toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin doğrudan mağdurlarıdır ve gelecekleriyle ilgili tüm kararlarda üstün yararları gözetilmelidir. Bu yaklaşım, iyileşmelerini sağlamak ve şiddetin etkilerinden uzak, güvenli bir çocukluk yaşama haklarını yeniden kazanmalarına yardımcı olmak açısından gerekli” diyerek, sözlerini tamamladı.