Haber Merkezi- Kadınların eğitim hakkının dahi toplumsal engellerle karşılaştığı bir dönemde okula başlayan, yıllar içinde kadınların örgütlenme mücadelesinde aktif rol üstlenen Necîbe Xanî Celîzade, Kürt kadın tarihinin önemli isimlerinden biri oldu. Eğitimden siyasete, toplumsal mücadeleden tarih yazımına kadar pek çok alanda çalışmalar yürüten Necîbe Xanî Celîzade, kadınların yalnızca tarihin bir parçası değil, aynı zamanda kendi tarihlerini yazan özneler olması gerektiğini savundu. Ardında bıraktığı yazılı eserler ve yürüttüğü çalışmalar, Kürt kadınlarının toplumsal ve siyasal mücadele tarihine ışık tutuyor.

Yedi yaşında erkeklerin okuduğu okula gönderildi

Necîbe Xanî Celîzade, 8 Eylül 1917 tarihinde zengin kültürel geçmişiyle bilinen Koye kentinde dünyaya geldi. Babası Mela Mezin olarak tanınan Mela Mihemed Hacî Abdullah, din alimi ve toplumsal konular üzerine şiirler yazan bir şairdi. Eğitim ve bilgiye önem verilen bir aile ortamında büyüyen Necîbe Xanî Celîzade'nin yaşamında, babasının aldığı bir karar belirleyici oldu.

`           okula gönderildi. O dönemde yalnızca kız çocuklarının değil, çok sayıda erkek çocuğun da eğitim alması yaygın değildi. Babasının bu kararı, dönemin toplumsal geleneklerine karşı atılmış önemli bir adım oldu.

Okulda başarılı bir öğrenci olan Necîbe Xanî Celîzade, eğitimini beşinci sınıfa kadar sürdürdü. Onun okula gitmesi, başka ailelerin de eğitimin önemini görmesini ve çocuklarını okula göndermesini teşvik etti.

Eğitimden kadınların örgütlenme mücadelesine

Necîbe Xanî Celîzade'nin mücadelesi eğitimle sınırlı kalmadı. 1940'lı yılların başında Hêwa Partisi'ne destek veren Necîbe Xanî Celîzade, Koye'deki kadınların bilinçlenmesi ve hakları için mücadele etmeleri amacıyla çalışmalar yürüttü. Daha sonra Kürdistan Demokratik Hareketi içerisinde de yer aldı.

1953 yılında Kürt Kadınlar Birliği'nin kurulmasıyla birlikte kadınların örgütlenmesinde önemli bir sorumluluk üstlendi. Koye'de gizli bir şekilde Kürt Kadınlar Birliği başkanlığına seçildi.

Sonraki yıllarda toplantılarda ve çeşitli toplumsal etkinliklerde konuşmalar yapan Necîbe Xanî Celîzade, kadınların özgürlük mücadelesindeki rolüne dikkat çekti. Kadınların toplumsal yaşamda daha fazla yer alması ve kendi haklarını savunması için çalışmalarını sürdürdü.

Devrim, sürgün ve Koye'ye dönüş

Necîbe Xanî Celîzade, 1961 yılında başlayan Eylül Devrimi'nde de yer aldı. Devrimin yenilgiye uğramasının ardından 1975 yılında İran'a gitmek zorunda kaldı.

1975-1977 yılları arasında sürgünde yaşayan Necîbe Xanî Celîzade, bu süreçte pek çok zorlukla karşılaştı. Sürgünün ardından Koye'ye döndü ve toplumsal çalışmalarına yeniden başladı.

Yaşamının son yıllarında Hewlêr'e yerleşen Necîbe Xanî Celîzade, 11 Haziran 1999 gecesi 82 yaşında yaşamını yitirdi.

Kadınların tarihini geleceğe taşıdı

Necîbe Xanî Celîzade'nin yaşamı, kadınların tarih içerisindeki yerinin nasıl kayda geçirildiği ve mücadelelerinin gelecek kuşaklara nasıl aktarılacağı sorularını da gündeme getiriyor. Necîbe Xanî Celîzade'nin bıraktığı miras yalnızca siyasi ve toplumsal faaliyetlerinden oluşmuyor. Aynı zamanda bir yazar ve araştırmacı olan Necîbe Xanî Celîzade, yaşadığı toplumun tarihini, kültürünü ve hafızasını korumak için de çalışmalar yürüttü.

Babasının kaleme aldığı üç ciltlik Kur'an tefsirini yayımlayan Necîbe Xanî Celîzade, dönemin önemli yayınlarından Gelawêj dergisinde de Kürt kadınlarının haklarını savunan makaleler yazdı.

Kürt tarihini ve kültürünü kaleme aldı

Necîbe Xanî Celîzade, yazılı çalışmalarıyla Kürt toplumunun tarihsel ve kültürel hafızasına katkı sundu. Ardında bıraktığı önemli el yazmaları ve eserler arasında şunlar yer aldı:

*Koye Tarihi: Koye kentinin geçmişini ve toplumsal hafızasını ele alan çalışma.

*Celîzade Ailesinin Tarihi: Ailesinin geçmişini ve kültürel mirasını konu alan eser.

*1961 Eylül Devrimi'nde Kürdistan'da yaşanan olaylara ilişkin yazılar: Tarihsel gelişmeleri ve bu gelişmelere ilişkin kendi değerlendirmelerini kayda aldığı metinler.

*Kürt Folkloru: Kürt toplumunun kültürel mirasını, folklorunu ve toplumsal hafızasını derlediği çalışma.

Kadınlara toplumsal yaşamda yer alma çağrısı

Süleymaniye Üniversitesi tarafından 2023 yılında yapılan akademik bir araştırma da Necîbe Xanî Celîzade'nin yazılarının önemine dikkat çekiyor.

Araştırmaya göre Necîbe Xanî Celîzade, tarihsel olayları kendi bakış açısıyla aktarırken okuma ve yazmanın önemini vurguladı. Yazılarında kadınlara ev yaşamıyla sınırlandırılan rollerin dışına çıkma ve toplumsal yaşamda aktif sorumluluk üstlenme çağrısında bulundu.

Eğitim hakkı için atılan ilk adımlardan kadınların örgütlenmesine, siyasi mücadeleden tarih yazımına uzanan yaşamıyla Necîbe Xanî Celîzade, kadınların yalnızca tarihte yer almasının değil, kendi tarihlerini yazmasının da önemini ortaya koyan bir miras bıraktı.