Haber Merkezi - İran’da Uluslararası Ölüm Cezasına Karşı Mücadele Günü dolayısıyla yayımlanan rapora göre, 10 Ekim 2025 ile 8 Ekim 2026 tarihleri arasında en az 2 bin 3 kişi idam edildi. İran’daki İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın (Human Rights Activists in Iran - HRANA) raporuna göre, kaydedilen idam sayısı önceki dönemdeki bin 553 vakayla karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 29 arttı. Son bir yıldaki idam sayısı, incelenen 10 raporlama dönemindeki ortalama 710 idamın da yüzde 182’den fazla üzerinde gerçekleşti.

İdam edilenler arasında 47 kadın bulunuyor. Bu sayı, toplam idamların yaklaşık yüzde 2,3’üne karşılık geliyor. İdam edilenlerin yüzde 88,8’inin erkek olduğu belirtilirken, yüzde 8,9’unun cinsiyeti ise belirlenemedi.

HRANA’nın verilerine göre, incelenen dönemde İran’da ortalama her 4 saat 21 dakikada bir kişi idam edildi. Aynı dönemde 230 kişi hakkında idam cezası verildiği kaydedildi.

‘İdam edilenler arasında 47 kadın var’

HRANA raporu, son bir yılda 47 kadının idam edildiğini, en az 16 kadın hakkında da idam cezası verildiğini ortaya koydu. Bununla birlikte raporda kadınların cinsiyetine ilişkin veriler, idam edilen kadınların suçlamaları, yargılama süreçleri ve dava koşulları hakkında ayrıntılı değerlendirme yapmaya yeterli bilgi sunmuyor. Bu nedenle yalnızca genel istatistiklere dayanarak söz konusu davalarda idam kararlarının nedenleri hakkında kesin bir sonuca varılamıyor.

Raporda toplam 230 kişi hakkında idam cezası verildiği, bunlardan en az 16’sının kadın olduğu belirtildi. Ayrıca 6 kişi hakkında halka açık alanda idam kararı verildiği, 74 idam cezasının ise Yüksek Mahkeme tarafından onandığı kaydedildi.

18 yaşından önce işlenen suçlar nedeniyle 4 kişi idam edildi

Raporda öne çıkan bir diğer bulgu, suçun işlendiği tarihte 18 yaşından küçük olduğu doğrulanan 4 kişinin idam edilmesi oldu.

Bu veriler, kadınlara ilişkin istatistiklerle birlikte idam cezasına maruz kalan farklı grupların durumunun daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Ancak raporda söz konusu dört kişinin cinsiyetine ilişkin ayrı bir bilgi paylaşılmadı.

İdamların yüzde 95’i gizli tutuldu

HRANA, son bir yılda kaydedilen idamların yaklaşık yüzde 95’inin resmi medya kuruluşlarında duyurulmadan gerçekleştirildiğini bildirdi. İdamların yalnızca yaklaşık yüzde 5’i resmi veya devletle bağlantılı kaynaklar aracılığıyla kamuoyuna açıklandı.

Bilgiye erişimdeki bu kısıtlılık, idam edilen kadınların dosyaları da dahil olmak üzere davaların ayrıntılarının bağımsız biçimde incelenmesini zorlaştırıyor. HRANA, rapordaki verilerin kendi kayıtları, ülke genelindeki gönüllü ağı, doğrulanmış açık kaynaklar ve resmi yargı bilgileri aracılığıyla toplandığını belirtti.

En fazla idam Horasan-ı Rezevi eyaletinde

İdamların gerçekleştirildiği cezaevlerinin bulunduğu eyaletlere göre yapılan sıralamada, 200 idamla Horasan-ı Rezevi ilk sırada yer aldı. Bu eyaleti 164 idamla İsfahan, 123 idamla Elburz izledi. Fars’ta 119, Huzistan’da 112 ve Lorestan’da 102 idam kaydedildi.

HRANA, bu istatistiklerin idamların gerçekleştirildiği cezaevlerinin bulunduğu eyaletlere göre hazırlandığını, dolayısıyla hükümlülerin yaşadığı veya suçun işlendiği yeri mutlaka yansıtmadığını vurguladı.

Son 10 raporlama döneminin en yüksek rakamı

Raporda yer alan 10 yıllık veriler, idam sayısının dönemin ilk yıllarındaki düşüşün ardından 2019’dan itibaren genel olarak artış eğilimine girdiğini gösteriyor. İdam sayısı 2019-2020 döneminde 249, 2021-2022 döneminde 528, 2023-2024 döneminde 823 ve 2024-2025 döneminde bin 553 olarak kaydedildi. Son dönemde ise 2 bin 3 idamla incelenen 10 raporlama döneminin en yüksek seviyesine ulaşıldı.

Raporun bir başka bölümünde HRANA, idam kararlarının verilmesi veya onaylanmasıyla bağlantılı bazı hâkimleri ve yargı birimlerini ilk kez bu kapsamda belgeledi. Bu bölümde Devrim Mahkemelerinde görev yapan bazı hâkimlerin ve Yüksek Mahkeme dairelerinin idamla sonuçlanan davalardaki rolüne yer verildi.

Ancak raporda, kamuya açık bilgilerin sınırlılığı nedeniyle listenin kapsamlı olmadığı vurgulandı. Bir yargı görevlisinin listede yer almaması, bu tür davalarda rol almadığı anlamına gelmiyor.

HRANA: Açıklanan rakamlar asgari sayıyı gösteriyor

HRANA İstatistik Birimi, rapordaki verilerin kurumun kendi kayıtları, gönüllü ağı, doğrulanmış açık kaynaklar ve resmi yargı bilgileri üzerinden derlendiğini açıkladı.

Bağımsız insan hakları kuruluşlarının cezaevlerine ve mahkemelere erişimindeki kısıtlamalara ve kamuoyuna duyurulmayan idamların yüksek oranına dikkat çeken HRANA, yayımlanan verilerin belgelenebilen “asgari idam sayısı” olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Buna göre açıklanan rakamlar, İran’da gerçekleştirilen tüm idamları kapsamayabilir.