Haber Merkezi- Pakistan’dan Afganistan’a dönen binlerce mültecinin gözaltına alınması ve keyfî biçimde alıkonulması, uluslararası kamuoyunda endişelere yol açıyor. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ile Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) yayımladığı ortak rapor, Afgan mültecilerin ülkelerine dönüşünde güvenlik baskısı ve tutuklanma korkusunun belirleyici olduğunu ortaya koydu.

Rapora göre, 2026’nın başından 17 Ekim’e kadar Pakistan makamları tarafından 86 bin 644 Afgan gözaltına alındı veya tutuklandı. Bu kişilerin 82 bin 526’sı Afganistan vatandaşlık kartı taşıyanlar ve kayıt dışı Afganlardan, 4 bin 118’i ise kayıt belgesi bulunanlar ve sığınma başvurusu yapanlardan oluştu. Aynı dönemde Afganistan’a dönen yaklaşık 86 bin kişinin zorla sınır dışı edildiği belirtildi.

Gözaltı ve tutuklama vakalarının yüzde 55’i Belucistan’da kaydedildi. Hayber Pahtunhva yüzde 19, Sindh yüzde 11, Pencap yüzde 8 ve İslamabad yüzde 6 ile sıralandı. Bölgesel dağılımda Belucistan’daki Çaghi 35 bin 740 vakayla ilk sırada yer alırken, Peşaver’de 11 bin 546, Karaçi’de ise 8 bin 650 vaka kaydedildi.

Raporda, 11-17 Ekim haftasında 517 Afganın gözaltına alındığı veya tutuklandığı, bu sayının bir önceki haftaya kıyasla yüzde 47 azaldığı bildirildi.

 2026’da 812 binden fazla Afgan geri döndü

Rapora göre, 2026’nın başından 17 Ekim’e kadar Pakistan’dan Afganistan’a dönenlerin sayısı 812 bin 131’e ulaştı. Bu kişilerin 85 bin 821’i sınır dışı edildi. Yalnızca raporun kapsadığı son haftada Torkham, Çaman ve Bahramçe sınır kapılarından 3 bin 883 kişi Afganistan’a geçti; bunların 499’u zorla geri gönderildi. Bir önceki haftaya göre toplam dönüşler yüzde 10, sınır dışı edilenlerin sayısı ise yüzde 48 azaldı.

Aynı haftada geri dönenlerin yüzde 83’ünü kayıt dışı Afganlar oluşturdu. Afganistan vatandaşlık kartı taşıyanların oranı yüzde 9, kayıt belgesi bulunanların oranı ise yüzde 8 oldu. Geri dönenlerin çoğunun Ketta, Peşaver ve Nowshera’dan ayrıldığı belirtilirken, Afganistan’da dönüşlerin en fazla gerçekleştiği bölgeler yüzde 29 ile Nangarhar, yüzde 22 ile Kabil ve yüzde 13 ile Kunduz oldu.

 Dönüşlerde tutuklanma korkusu belirleyici

Raporda, dönüş nedenlerine ilişkin verilerde kayıt dışı Afganların ve Afganistan vatandaşlık kartı taşıyanların yüzde 95’inin tutuklanma korkusunu ülkeden ayrılma gerekçesi olarak gösterdiği kaydedildi. Kayıt belgesi bulunan Afganlar arasında ise yüzde 68’inin taciz, tutuklanma veya sınır dışı edilme korkusu nedeniyle ayrıldığı belirtildi.

Veriler, resmi olarak sınır dışı edilmeyen kişilerin de güvenlik baskısı nedeniyle ülkelerini terk ettiğine işaret ediyor. Eylül 2023’ten bu yana Pakistan’dan Afganistan’a dönenlerin toplam sayısı 2 milyon 740 bini aşarken, bunların 278 bin 758’i sınır dışı edildi.

UNHCR, Pakistan’a uluslararası korumaya ihtiyaç duyan Afganların ve özel koruma gereksinimi bulunan kişilerin zorla geri gönderilmekten muaf tutulması çağrısında bulundu. Kurum, özellikle kayıt dışı Afganlar arasında gerçek gözaltı ve tutuklama sayısının raporlanan verilerin üzerinde olabileceği uyarısı yaptı.