IMAN SEMİR ALİ

Mısır- Yukarı Mısır bölgesindeki Asyut vilayetine bağlı Havateke köyünde yaşayan Maha Abdülvehhab, kız çocuklarının geleceğini tehdit eden çocuk yaşta evlilik ve eğitimden kopuş sorunlarına karşı “Muktedirsin (Yapabilirsin)” adlı toplumsal girişimi başlattı. Yaklaşık dört ay önce hayata geçirilen girişim, erken yaşta evliliğin tehlikelerine ilişkin farkındalığı artırmayı, aile ve toplumun kız çocuklarını korumadaki rolünü güçlendirmeyi ve kız çocuklarının eğitimlerine devam ederek kendi geleceklerini kurmalarını desteklemeyi amaçlıyor.

Erken yaşta evlilik çocukları eğitimden uzaklaştırıyor

Köyünde eğitimini bırakan ve erken yaşta evlendirilen kız çocuklarının sayısının arttığını gözlemleyen Maha Abdülvehhab, sorunun boyutlarını ortaya koymak amacıyla saha araştırması yaptı. Araştırma sonuçlarına göre, kız çocuklarının eğitimlerini bırakma vakalarının yaklaşık yüzde 50’si erken yaşta evlilikle bağlantılıydı. Bu verilerden hareketle Maha Abdülvehhab, girişimin hedeflerini yerel toplumun ihtiyaçlarını ve mevcut imkanlarını dikkate alarak belirledi.

“Muktedirsin” girişiminin ilk döneminde Maha Abdülvehhab ve ekibi çeşitli zorluklarla karşılaştı. Bu zorlukların başında, kız çocuklarının evlilik yaşını erteleme fikrini kabul etmeyen aileler geliyordu. Kız çocuklarının rolünü evlilik ve ev işleriyle sınırlayan toplumsal kalıpların etkili olduğunu belirten Maha Abdülvehhab, bazı ailelerin kendilerine, “Kız çocuğunu okutmanın ne anlamı var? Sonuçta yeri mutfak” dediğini aktardı. Maha Abdülvehhab, bazı ailelerin kız çocuklarını erken yaşta evlendirmenin onları korumanın bir yolu olduğuna inandığını, ekonomik koşulların da kız çocuklarının eğitimlerine devam etmelerinin önünde engel olarak gösterildiğini söyledi.

Aileleri bilinçlendirmeyi amaçlıyor

Maha Abdülvehhab, erken yaşta evlilikle mücadelenin aileleri suçlamak yerine onları bilinçlendirmekten geçtiğini fark etti. Ailelerin erken yaşta evliliğe yönelme nedenlerini anlamak ve onları bu evliliklerin yol açtığı sorunlar konusunda bilgilendirmek amacıyla ev ziyaretleri gerçekleştirdi. Ailelerle ve kız çocuklarıyla bir araya gelerek deneyimlerini dinleyen Maha Abdülvehhab, kız çocuklarının geleceği, eğitim hakkı ve güvenli bir yaşam sürme hakkı üzerine konuşabilecekleri bir alan oluşturmak için kapı kapı dolaşarak farkındalık çalışmaları yürüttü.

Erken yaşta evlenen kız çocuklarıyla yapılan görüşmelerde, evlilik öncesindeki beklentiler ile evlilik sonrasında karşılaştıkları gerçekler arasında büyük bir uçurum olduğunu kaydeden Maha Abdülvehhab, “Bu tanıklıklar, çalışmalarımızı yoğunlaştırmamız için bizi daha da motive etti. Amacımız yalnızca yeni erken yaşta evlilik vakalarını önlemek değil, daha önce evlenmiş kız çocuklarını da desteklemek ve yaşadıkları zorluklarla mümkün olduğunca az zarar görerek başa çıkmalarına yardımcı olmak” ifadelerinde bulundu.

Resmi olarak kayıt altına alınmamış evliliklerde hukuki ve toplumsal sorunlar

Girişimin tespit ettiği sorunların günlük yaşamın getirdiği yükler ve psikolojik zorluklarla sınırlı kalmadığını, özellikle resmi olarak kayıt altına alınmamış evliliklerde ciddi hukuki ve toplumsal sorunların ortaya çıktığına dikkat çeken Maha Abdülvehhab, şöyle konuştu:

“Saha çalışmalarımız sırasında farklı olaylarla karşılaştık. İlk olayda, ikiz bebek bekleyen bir kadının eşi hayatını kaybetti. Evlilik resmi olarak kayıt altına alınmadığı için bebeklerin nüfusa kaydedilmesi ve babalarıyla soy bağlarının kanıtlanması konusunda sorunlar yaşandı. Bu durum aileyi hukuki anlaşmazlıklarla karşı karşıya bıraktı. Bir başka olayda, eşi Mısır dışında hayatını kaybeden bir kadının çocuğuyla ilgili sorunlar yaşandı. Kadının eşinin ailesi, çocuğun ölen adama ait olduğunu kabul etmedi. Bunun üzerine kadının babası, torununu kendi adına kaydettirdi. Bu durum daha sonra soy bağı ve miras konusunda sorunlara yol açtı. Dedenin ölümünün ardından aile içinde ciddi anlaşmazlıklar yaşandı.”

Maha Abdülvehhab, kız çocuklarının yaşam koşullarını değiştirmenin aileleri de sürece dahil etmekten geçtiğini fark etti. Bu nedenle özellikle geniş ailelerde kız çocuklarının yaşamları üzerinde etkili olan annelere, ebeveynlere ve kayınvalidelere yönelik farkındalık çalışmaları yürüttü. Erken yaşta evliliğin tehlikelerine ve kız çocuklarının henüz fiziksel ve psikolojik olarak hazır olmadıkları halde üstlenmek zorunda kaldıkları ev işleri, eş olma ve annelik sorumluluklarına dikkat çekmek amacıyla seminerler düzenledi ve ailelerle birebir görüşmeler gerçekleştirdi.

Girişimle birlikte ailelerin tutumu değişti

Girişimin elde ettiği en önemli sonuçlardan biri, Havateke köyündeki bazı ailelerin tutumlarının değişmeye başlaması oldu. Erken yaşta evliliğin tehlikeleri konusunda bilinçlenen bazı anneler, kız çocuklarının küçük yaşta evlendirilmesine karşı çıkmaya başladı. Bazı anneler ise farkındalık çalışmalarına katılarak kendi deneyimlerini diğer köylerdeki ailelerle paylaşmaya başladı. Bu gelişme, toplumsal kabullerin değiştirilmesinde kadınların tanıklıklarının ve yaşam deneyimlerinin önemli bir rol oynadığını ortaya koydu.

Maha Abdülvehhab, farkındalık oturumlarının bazı ailelerin erken yaşta evliliğin sağlık, psikolojik ve toplumsal açıdan taşıdığı riskleri ve kız çocuklarına henüz hazır olmadıkları sorumlulukları yüklediğini anlamalarına yardımcı olduğunu belirtti. Maha Abdülvehhab, “Girişim, erken yaşta evliliği koruma ve istikrarla ilişkilendiren anlayışı değiştirmeyi, eğitimin önemini vurgulamayı ve kız çocuklarının büyüyebilecekleri, öğrenebilecekleri ve kendi kararlarını doğru zamanda verebilecekleri koşulları oluşturmayı hedefliyor” diyerek sözlerini noktaladı.