Germiyan’da kadınların yaşamı ataerkil düzenin kıskacında
Germiyan’da kadın katliamları ve şüpheli ölümler artarken, aktivistler ataerkil zihniyet, geleneksel yapılar ve yetersiz koruma mekanizmalarının kadınları şiddet karşısında savunmasız bıraktığını söylüyor.
HELİN EHMED
Kelar– Güney Kürdistan’ın Germiyan kenti ve çevresinde kadınların öldürülmesi ve intihara sürüklenmesi toplumsal kaygıyı artırırken, kadın hakları aktivistleri kadına yönelik şiddetin devam etmesi konusunda uyarıyor. Aktivistler, ataerkil zihniyet, bazı gelenek ve görenekler, kadınları koruma mekanizmalarının zayıflığı ve yasaların uygulanmasındaki eksikliklerin şiddetin temel nedenleri arasında olduğunu belirtiyor. Kadın katliamlarının aşiret uzlaşılarıyla örtbas edilmesinin ise kadınların haklarına erişimini engellediğine dikkat çekiliyor.
Bu çerçevede aktivistler ve ilgili örgütler, kadınların hakları konusunda farkındalığını artırmak, ataerkil zihniyetle mücadele etmek ve kadın katliamı davalarını bireysel bir mesele olmaktan çıkararak genel ve toplumsal bir meseleye dönüştürmek amacıyla “Kadınların intihar ve kendini yakmasına karşı kampanya” başlıklı bir kampanya başlattı. Aktivistler ayrıca sivil toplum örgütleri, hükümet kurumları ve medya arasındaki işbirliğinin önemine dikkat çekiyor ve bu işbirliği ile mali ve hukuki desteğin sağlanmaması halinde kadınları koruma ve kadına yönelik şiddete son verme çabalarının tam anlamıyla başarılı olmayacağını belirtiyor. Bu doğrultuda kadın katliamlarının ciddi bir suç olarak ele alınması ve hiçbir aşiret uzlaşısının adaletin önünde ve faillerin hak ettikleri cezaya ulaşmasının önünde engel olmaması gerektiğini vurguluyor.
Ajansımızın derlediği verilere göre 2026 yılının başından aynı yılın 16 Ekim tarihine kadar Germiyan ve çevresindeki bölgelerde en az 6 kadın ve bir çocuk katledildi, 7 kadın şüpheli biçimde yaşamını yitirdi.
Ocak
Kelar ilçesinde iki kız kardeş bir evde şüpheli şekilde yaşamını yitirmiş şekilde bulundu.
Şubat
Hanekin’de bir kadının cenazesi Büyük Zap Suyu’nda bulundu. Kadının şüpheli şekilde yaşamını yitirdiği belirtildi.
Hanekin ilçesinde eski köprü üzerinde bir kadın şüpheli şekilde yaşamını yitirdi.
Mart
Basına herhangi bir kadın katliamı yansımadı.
Nisan
Büyük Zap Nehri’nde katledilmiş bir kadının cenazesi bulundu.
Mayıs ve Haziran
Basında Kelar’a ilişkin herhangi bir kadın katliamı kaydı bulunmuyor.
Temmuz
28 Temmuz gecesi saat 23.30 sıralarında Kelar ilçesine bağlı Tazêde köyünde bir kadın katledildi.
Ağustos
11 Ağustos’ta 32 yaşındaki bir kadının cenazesi Germiyan idaresine bağlı Kelar merkez ilçesinin Pebaz köyündeki evinde bulundu.
12 Ağustos’ta Diyala vilayeti sınırları içerisinde, Hanekin ilçesine bağlı Maîdan köyünde iki aile arasında çatışma ve gerginlik yaşandı. Olayda 15 yaşında bir kız çocuğu da katledildi.
13 Ağustos’ta 93 yaşındaki Emine Ehmed adlı kadının cenazesi, Germiyan idaresine bağlı Kelar ilçesindeki Şehit Hejar Acil Müdahale Hastanesi’ne götürüldü.
- Eylül
1 Eylül’de Kefrî ilçesinde bir kadın katledildi.
9 Eylül’de Kelar ilçesinde 1970 doğumlu kadın akrabası olan erkek tarafından katledildi.
14 Eylül’de Kelar ilçesinde 22 yaşındaki Sîvan Mervan adlı kadın evinde şüpheli şekilde yaşamını yitirdi.
14 Eylül’de Hanekin ilçesinde 29 yaşındaki bir kadın boşandığı erkek tarafından katledildi.
- Ekim
Ekim ayında kadın katliamına ilişkin herhangi bir kayıt bulunmuyor.
- Kasım
7 Kasım’da Kelar ilçesinde 18 yaşındaki bir kadın evinde şüpheli şekilde yaşamını yitirmiş halde bulundu.
‘Kadın katliamı davaları aşiret uzlaşılarıyla örtbas ediliyor’
Kelar kentinde Pîdî Ö örgütünün çalışma ve faaliyetlerinden sorumlu Viyan Sabir, Germiyan’daki kadınların durumuna dikkat çekerek, “Germiyan’ın durumu tehlikeli bir düzeyde. Farklı kültürlerin ve farklı geleneklerin etkisi nedeniyle kadınlara yönelik şiddet tehlikeli bir düzeyde. Aynı zamanda bölgenin Arap bölgelerine yakınlığı nedeniyle onların kültür ve gelenekleri Germiyan’daki kadın katliamlarını daha da artırdı. Daha sonra Irak yasaları Germiyan ve çevresindeki şiddetin temel nedenidir. Germiyan ve çevresinde kadınların katledilmesi ve şüpheli ölümler yüksek düzeyde. Her gün bir kadının öldürüldüğü haberiyle uyanıyoruz. Bölgeye giren bu Arap kültür ve yasalarının kadın katliamlarının artmasına neden olduğu görülüyor. Katliamlar artık yalnızca ailelerle sınırlı kalmıyor, ailelerden mahalle ve sokaklara taşınıyor. Kadın katliamları bireysel değildir; birey ve toplum üzerinde etkiler bırakır. Kültür ve gelenekler üzerinde de etkiler bırakır” dedi.
‘Bir kadının katledilmesinin ardından başka bir kadın şiddetle karşı karşıya kalıyor’
Germiyan ve çevresinde kadın katliamı davalarının aşiret uzlaşılarıyla örtbas edildiğine dikkat çeken Viyan Sabir, “Ataerkil zihniyetin yansıması ve kentte aşiret uzlaşılarının bulunması, kadın katliamları karşısında aşiret uzlaşılarının dayatılmasına neden oldu. Yurttaşların büyük bir bölümü katliamları erkekler ve aşiret uzlaşıları yoluyla çözüyor, yasaya başvurmuyor. Dava mahkemeye ulaşmadan önce kendi aralarında aşiret uzlaşısı yoluyla ve erkeklerin çıkarları doğrultusunda davayı sonuçlandırıyorlar. Çoğu zaman öldürülen kadının ailesi kendi meşru hakkına ulaşamıyor. Aşiret uzlaşısı içerisinde bir başka kadın da yine haklarından mahrum bırakılıyor. Yani kan davası olarak şöyle deniliyor: ‘Sanık ailenin bir kadınını öldürülen ailenin yanına verirler ki bir kan öldürülerek kanın karşılığı verilsin.’ Yani kadına yönelik şiddet yoluyla aşiret uzlaşısı sağlanırken başka bir şiddet daha üretiliyor. Bu yolla şiddet sürekli yeniden üretiliyor. Oysa yasaların kadın katliamı davalarına müdahale etmesi, cinayetler hakkında üstünlük sağlayacak şekilde karar verilmesi ve failin gerçek bir cezaya çarptırılması gerekiyor” diye konuştu.
‘Kadınları korumak için iyi bir mekanizma istiyoruz’
Konuşmasının devamında kadınların intihara sürüklenmesine karşı kampanyaya dikkat çeken Viyan Sabir, “Germiyan’da kadınları koruma mekanizmalarının zayıf olması nedeniyle, Kürdistan Bölgesi’nin diğer kent ve ilçelerinde de ‘Kadınların intihar ve kendini yakmasına karşı kampanya’ sloganıyla bir kampanya başlatma kararı aldık. Bunun nedeni, ataerkil ve aşiretçi zihniyetin bölgede çok yaygın olması ve kadın katliamlarının da sürekli artmasıdır. Kadınların hakları konusunda destek ve farkındalık sahibi olmaması kadın katliamlarının artmasının nedenidir. Bu nedenle bu tür kampanyaların yürütülmesi kadın katliamlarını toplumsal bir mesele hâline getiriyor. Aktivistler, hukukçular ve gazeteciler bu kampanya aracılığıyla kadınları hakları konusunda bilinçlendirmeyi, ardından katliam meselelerini Kürdistan Bölgesi’nde, özellikle Germiyan ve çevresinde toplumsal bir mesele hâline getirmeyi amaçlıyor. Kadınları korumak için iyi bir mekanizmanın olmasını istiyoruz. Artık kadınlar ataerkil zihniyet tarafından öldürülme ve şiddetle karşı karşıya kalmasın” dedi.
‘Medya kadınların bilinçlendirilmesinde temel rol üstlenmeli’
Viyan Sabir sözlerinin sonunda, “Aktivistler ve kadın örgütleri bölgedeki kadınların yardımına koşuyor. Daha önce örgütler ve hükümet kurumları arasında kadınların korunması için birlikte çalışma ve mücadele edebilecekleri, davaları takip edip sorunları birlikte çözebilecekleri güçlü bir ilişki vardı. Ancak hükümet ve sivil toplum örgütleri için ekonomik krizler nedeniyle mali desteğin olmaması gibi başka bir sorun ortaya çıktı. Bu nedenle çalışmalarının bir kısmı zayıflamaya doğru gidiyor. Aynı zamanda kadın aktivistlerin diğer kadınları hakları konusunda bilinçlendirmesi, haklar ve yasalar konusunda iyi bir bilgi birikimi oluşturması gerekiyor ki ataerkil zihniyetli erkekler Germiyan ve çevresinde kadınlara hükmetmesin. İlgili taraflar ve medya çalışanları kent ve ilçelerde farkındalığın yaygınlaştırılması için mücadele etmeli. Yani medya temel bir rol üstlenmeli. Bunların yanı sıra yasalar kadın katliamı davalarıyla üstünlük sağlayacak şekilde ilgilenmeli, kadınların haklarını koruyacak önemli bir mekanizma bulunmalı. Kadınlar Kelar ve çevresindeki sokaklarda öldürülmemeli ve yine Kelar kentinin sokaklarında aşiret uzlaşıları yapılmamalı” dedi.