Haber Merkezi- Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi toplantısıyla eş zamanlı olarak, BM nezdinde danışmanlık statüsüne sahip 9 kuruluş ile 18 insan hakları örgütü ortak bir bildiri yayımlayarak İran'da siyasi idamların arttığı uyarısında bulundu. Kuruluşlar, uluslararası toplumu idamların durdurulması ve İran yönetiminin hesap vermesini sağlayacak acil adımlar atmaya çağırdı.

Bildiri BM’nin resmi belgesi olarak kayda geçti

Ortak bildirinin, BM İnsan Hakları Konseyi’nin 62. Oturumu kapsamında resmi belge olarak kayda geçirildiği ve Konsey Sekretaryası tarafından yayımlandığı belirtildi. Bildiride, 2025 yılının sonlarında başlayan ülke çapındaki protestoların ve özellikle aynı yılın Mart ayındaki gelişmelerin ardından İran’da idam cezalarının uygulanmasında belirgin bir artış yaşandığı ifade edildi. Açıklamada, ölüm cezasının siyasi muhalifleri sindirmek ve toplumsal korku oluşturmak amacıyla giderek daha fazla kullanıldığı vurgulandı.

İdam sayısında tarihi artış

İnsan hakları örgütleri, İran’daki idamların boyutunun, 1988 yılında siyasi tutukluların toplu infazlarından bu yana görülmemiş seviyeye ulaştığını belirtti. Paylaşılan verilere göre, 2025 yılında en az 2 bin 167 kişi idam edildi. Bir önceki yıl bu sayı 993 olarak kaydedilmişti. Kuruluşlar, şeffaflık eksikliği ve birçok infazın gizli şekilde gerçekleştirilmesi nedeniyle gerçek idam sayısının açıklanan rakamların üzerinde olabileceğine dikkat çekti. Ayrıca birçok dosyada gözaltı, yargılama ve infaz süreçlerinin yalnızca birkaç hafta içinde tamamlanmasının adil yargılanma ilkesinin açık ihlali olduğu ifade edildi.

Siyasi mahkumlar ve protestocular hedefte

Bildiride, 2025 yılı Mart ayı sonundan bu yana siyasi nitelikli davalarda yargılanan onlarca kişinin, "son derece adaletsiz" olarak nitelenen yargılamaların ardından idam edildiği belirtildi. Açıklamada ayrıca, İran Halk Mücahitleri Örgütü'ne üyelik veya örgütle iş birliği suçlamasıyla yargılanan sekiz mahkumun idam edildiği hatırlatılarak, çok sayıda siyasi tutuklunun da halen idam tehdidi altında bulunduğu kaydedildi.

Ortak bildiride, idam cezalarıyla sonuçlanan davalardaki yargı süreçlerinin uluslararası hukuk standartlarını karşılamadığı belirtildi. İşkence, zorla alınan ifadeler, uzun süreli tecrit, kötü muamele ve sahte infaz uygulamalarına ilişkin iddialara yer verilen açıklamada, birçok siyasi davada verilen idam kararlarının bağımsız yargı süreçlerinin ürünü olmadığı, siyasi saiklerle önceden belirlenmiş kararlar olduğu savunuldu.

Uluslararası topluma acil eylem çağrısı

İnsan hakları örgütleri, BM Özel Raportörlerinden İran’daki durumu öncelikli gündem maddeleri arasına almalarını ve sistematik idamların durdurulması için girişimlerde bulunmalarını istedi. Bildiriye imza atan kuruluşlar ayrıca, BM İnsan Hakları Konseyi üyesi devletlere şu çağrılarda bulundu:

“*İdam cezalarının infazının derhal durdurulması,

*İfade özgürlüğü ve protestolar nedeniyle tutuklanan tüm kişilerin serbest bırakılması,

*İran ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerin insan hakları alanındaki iyileşmelere bağlanması,

*İran dosyasının Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sevk edilmesi seçeneğinin değerlendirilmesi.”

Bildirinin sonunda, uluslararası toplumun idam dalgası karşısındaki sessizliğinin, cezasızlık kültürünü güçlendireceği ve idam cezasının siyasi baskı aracı olarak kullanılmasının sürmesine zemin hazırlayacağı uyarısında bulunuldu.