Haber Merkezi - Bağımsız kuruluş NetBlocks’un yayımladığı son rapora göre, İran’da internet kesintisi veya geniş çaplı erişim sorununun 70’inci günü.

Bu durumun, ülke kullanıcıları açısından yaklaşık bin 656 saatlik dijital erişim kesintisine denk geldiği belirtildi. Raporda, kapsamlı internet kısıtlamalarının öğrenciler, küçük işletmeler, engelliler ve genel olarak tüm yurttaşların günlük yaşamını ciddi biçimde olumsuz etkilediği vurgulandı.

Öte yandan dijital medya ve kimi kaynaklarda yayımlanan bilgilere göre, “Pro İnternet” adı verilen yeni bir erişim modelinin oluşturulduğu öne sürülüyor. Eleştirmenler bu sistemi “sınıfsal internet” uygulaması olarak değerlendiriyor. Söz konusu modelde, belirli gruplar, bağlantılı kurumlar ve seçilmiş bazı işletmeler için uluslararası internete kesintisiz ve sınırsız erişim sağlanırken, toplumun büyük bölümü ağır kısıtlamalar ve kesintilerle karşı karşıya kalıyor.

Yeni bir piyasa oluşturuluyor

Raporlarda, bu erişim altyapısının önemli bir bölümünün İmam Humeyni Yürütme Karargâhı ve Devrim Muhafızları İşbirliği Vakfı gibi yarı devlet kurumlarının kontrolünde olduğu iddia edildi. Bu kurumların, başta MCI olmak üzere telekomünikasyon şirketleri ve operatörlerin mülkiyet yapıları üzerinden ülkenin iletişim pazarında etkili rol oynadığı belirtildi. Eleştirmenler, bu yapının özel internet erişimi satışında rant ve şeffaf olmayan bir piyasa oluşturduğunu savunuyor.

İnternet kamusal bir hak olmaktan çıkarılıyor

Analizlerde ayrıca, genel internet kısıtlamaları nedeniyle bazı kullanıcılar ve işletmelerin uluslararası internete istikrarlı erişim sağlayabilmek için yüksek ücretler ödemek zorunda kaldığı ifade edildi. Eleştirmenlere göre bu durum, interneti kamusal bir hak olmaktan çıkarıp satın alınabilen bir ayrıcalığa dönüştürüyor ve toplumdaki dijital uçurumu derinleştiriyor.

Eşit iletişim için çağrı

İran Bilim, Araştırma ve Teknoloji Bakanı da devam eden internet kısıtlamalarını eleştirerek, kesinti ve erişim sorunlarının bilimsel ve akademik faaliyetleri ciddi biçimde sekteye uğrattığını söyledi. Bakan, bu durumu “ulusal güvenliğe aykırı” olarak nitelendirirken, sosyal ve eğitsel sonuçlarına dikkat çekerek özgür ve istikrarlı internet erişiminin yeniden sağlanması çağrısında bulundu.

Eşitsizlik derinleşiyor

İran İşletme Yönetimi ve Danışmanları Federasyonu ise yayımladığı açıklamada interneti dijital ekonominin hayati altyapısı olarak tanımladı. Açıklamada, internet erişimindeki istikrarsızlığın üretimde düşüşe, istihdam kaybına, insan sermayesinin göçüne ve ekonomik rekabet gücünün zayıflamasına yol açabileceği uyarısı yapıldı. Federasyon ayrıca “sınıfsal internet” politikalarının rantı artırdığını ve dijital ekonomideki eşitsizliği derinleştirdiğini belirtti.

Genel değerlendirmelerde, İran’daki internet krizinin artık yalnızca teknik ya da geçici bir sorun olmaktan çıktığı, dijital yönetişim alanında yapısal bir krize dönüştüğü ifade ediliyor. Analistler, mevcut durumun sürmesi halinde “internete erişebilenler” ile “internetten mahrum bırakılanlar” arasında daha derin toplumsal ayrışmalara yol açabileceği ve bunun eğitimden istihdama, kamu güveninden ekonomik yaşama kadar birçok alanı etkileyeceği görüşünde.