DÊRÎN RAHÎM

Silêmanî - Boşanma, aile, toplum ve ekonomi üzerinde uzun vadeli etkiler yaratan önemli toplumsal sorunlardan biri olmayı sürdürüyor. Bu süreçten en fazla etkilenen kesimi ise kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. Federal Kürdistan Bölgesi Yargı Konseyi'nin verilerine göre, geçen yıl bölgede 51 bin 18 evlilik gerçekleşirken, 12 bin 384 boşanma vakası kayıtlara geçti. Aynı dönemde Hewlêr'de 45 çok eşlilik vakası da tespit edildi.

Avukat Rêzan Şêx Diler, Federal Kürdistan Bölgesi'nde boşanma oranlarının artmasına ilişkin ajansımıza yaptığı değerlendirmede, boşanma oranları değerlendirilirken evlilik sayılarının da dikkate alınması gerektiğini belirtti. Erken yaşta evliliklerin boşanma oranlarını artıran başlıca etkenler arasında yer aldığını ifade eden Rêzan Şêx Diler, erkeklerin mahkeme içinde ve dışında kullandığı "talak" (boş ol) uygulamasının da bu süreci olumsuz etkilediğini söyledi.

Toplumsal sorunların etkileri

Toplumsal sorunların boşanmanın temel nedenlerinden biri olduğunu vurgulayan Rêzan Şêx Diler, yasaların yeterince uygulanmadığını, özellikle nafaka gibi düzenlemelerin etkin şekilde işletilmediğini kaydetti. Rêzan Şêx Diler, ayrıca evlenen gençlerin ortak yaşamın sorumluluklarına ilişkin yeterli bilinçle hareket etmediğini dile getirdi.

Ekonomik krizin de aile yapısını doğrudan etkilediğini belirten Rêzan Şêx Diler, Federal Kürdistan’da işsizliğin artması ve ekonomik koşulların her geçen gün kötüleşmesinin evliliklerin dağılmasına zemin hazırladığını ifade etti.

Erken yaşta evliliklerin sonuçları

Rêzan Şêx Diler, erken yaşta evliliğin boşanma oranlarının yükselmesindeki başlıca nedenlerden biri olduğunu belirtti. Yasalara göre 16 yaşını dolduran bir kız çocuğunun velisinin, yani babasının onayıyla hakim karşısına çıkarak evlenebildiğini hatırlatan Rêzan Şêx Diler, ancak Federal Kürdistan Bölgesi dışında, Caferi mezhebine göre uygulanan değiştirilmiş Kişisel Statü Yasası kapsamında bazı bölgelerde 9 yaşındaki kız çocuklarının evlendirilmesine izin verildiğini söyledi. Rêzan Şêx Diler, evliliklerin önemli bir bölümünün de mahkeme dışında dini nikahla gerçekleştirildiğine dikkat çekti.

Gelecek kuşakların sağlıklı temeller üzerinde aile kurabilmesi ve boşanma oranlarının azaltılabilmesi için küçük yaşta evliliklerin mahkemeler tarafından engellenmesi gerektiğini vurgulayan Rêzan Şêx Diler, "Bugün evliliklerde yaşanan sorunların en önemli nedenlerinden biri, yasal yaşın altında yapılan evliliklerdir. Toplum bilinçlendirilmeli, aileler çocuklarını erken yaşta evlendirmek için acele etmemeli, onların kendi hayatlarını kurabilecek olgunluğa ulaşmaları beklenmelidir" dedi.

Dizilerin etkisi

Rêzan Şêx Diler, televizyon dizilerinin aile yaşamı üzerindeki etkilerine ilişkinde şunları söyledi:

"Yapımlar, içinde yaşanılan toplumun gerçekliğini yansıtmalıdır. Türkiye'nin toplumsal yapısı Irak'tan, Çin'den ve Japonya'dan oldukça farklıdır. Uzun yıllardır Federal Kürdistan Bölgesi'nde Kore dizilerinin yanı sıra Türk dizileri de yayımlanıyor ve bu yapımlar özellikle aile yaşamı ile toplumsal ilişkiler üzerinde doğrudan etkili oluyor. Elbette diğer ülkeleri tanımamız önemlidir, ancak onların yaşam tarzını günlük hayatımıza taşımamalıyız. Türk dizilerini örnek alan bazı Arap yapımları da Kürt toplumuna ciddi zarar verdi. Bölgedeki ekonomik kriz nedeniyle sanatçılara yeterli destek verilmiyor ve toplumun gerçeklerini yansıtan yerel yapımlar üretilemiyor. Bu nedenle Türk dizilerinin Kürt toplumu üzerindeki olumsuz etkisi her geçen gün artıyor."

‘18 yaşın altındaki çocukların evlenmesine izin vermemeli’

Toplumsal farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Rêzan Şêx Diler, "Federal Kürdistan Bölgesi Hükümeti, evli çiftlere destek vermeli, 18 yaşın altındaki çocukların evlenmesine izin vermemeli ve onların eğitimlerini tamamlamalarını sağlamalıdır. Çünkü eğitim hem kız hem de erkek çocuklar için güçlü bir temel oluşturur. Siyasi istikrarın sağlanması ve parlamentonun etkin şekilde çalışması da aile yapısının korunması açısından önemlidir. Parlamento, aileyi destekleyen yasal düzenlemeler yapmalıdır. Gençler evlendiklerinde onlara iş imkanı da sağlanmalıdır. Ekonomik koşullar iyileşirse ailelerin yaşadığı sorunların yüzde 80'i ortadan kalkacaktır" ifadelerinde bulundu.

Üniversite eğitimini tamamlayan gençlerin daha olgun ve bilinçli kararlar alabildiğini ifade eden Rêzan Şêx Diler, "Hükümet, aile kurmak isteyen gençler için danışmanlık merkezleri açmalıdır. Gençlerin evlilik yaşamını nasıl sürdürecekleri konusunda bilinçlenmeleri gerekiyor. Ayrıca aileyi korumaya ve aile eğitimine yönelik, toplumumuzun değerleriyle uyumlu özel yayın kanalları oluşturulmalıdır. İki tür eğitim var; biri dizilerden gelen eğitim, diğeri ise gerçek yaşamın eğitimi. Bu nedenle aile kurmanın çok büyük bir sorumluluk olduğu gerçeği üzerinde çalışmamız gerekiyor" şeklinde konuştu.