RAHME ŞENZUR

Yemen – Yemen'de giderek daha fazla kadın, ekonomik yalnızlığı kırmanın ve yeni gelir kaynakları oluşturmanın bir yolu olarak dijital alana yöneliyor. Akıllı telefonlar ve sosyal medya platformlarından yararlanarak dijital pazarlama becerileri öğrenen ve küçük ev projeleri yöneten kadınlar, zayıf internet altyapısı ve sık yaşanan elektrik kesintileri gibi kırılgan altyapının yarattığı büyük zorluklara rağmen çalışmalarını sürdürüyor.

Kadınlar dijital dönüşümün sunduğu fırsatlardan yararlanmak için büyük çaba gösterse de, dijital uçurum, kaynaklara ve eğitim olanaklarına eşit erişimde yaşanan sınırlılıklar ile bazı sektörlerdeki kayırmacılık, Yemenli kadınların modern iş gücü piyasasına ve dijital ekonomiye daha geniş ölçekte katılımının önündeki temel engeller olmaya devam ediyor.

Ev projeleri: İşsizliğe karşı sınırlı etki

Son yıllarda tatlı üretiminden elektronik ticarete kadar birçok alanda kadınların ev merkezli projeleri yaygınlaştı. Ancak bu projelerin yaygın işsizliğin azaltılmasına katkısı hala sınırlı düzeyde bulunuyor. Buna rağmen bazı kadınlar, mevcut teknolojik imkânlardan bireysel olarak yararlanarak alternatif gelir kaynakları oluşturmayı ve artan kira maliyetlerine karşı ürünlerini dijital ortamda pazarlayarak ayakta kalmayı amaçlıyor.

Yemen'deki elektronik ticaret projelerinin sayısına ilişkin kesin resmi istatistikler bulunmuyor. Ancak mevcut veriler, Ocak 2024 itibarıyla ülkede yaklaşık 6 milyon 160 bin internet kullanıcısı bulunduğunu gösteriyor. Bu sayı ülke nüfusunun yüzde 17.7’sine karşılık geliyor ve giderek büyüyen bu dijital kullanıcı kitlesi, bu alanda çalışan kadınlar için potansiyel bir pazar oluşturuyor.

Büyüme hayali gerçekle karşılaşıyor

Evde tatlı üretimi yapan 36 yaşındaki İnas Abdu, projesiyle ekonomik zorluklar karşısında kendisine gelir sağlayacak bir kaynak oluşturmayı hedeflediğini, ancak kısa sürede işini büyütmesini engelleyen sorunlarla karşılaştığını söyledi.

İnas Abdu şunları dile getirdi:

"Bir tatlı üretim projesi başlatmaya ve ürünlerimi tanıtmak için sosyal medyada bir sayfa açmaya karar verdim. Ancak büyük zorluklarla karşılaştım. Her gün internet bağlantısının zayıflığı, internet paketlerinin çok pahalı olması ve sık sık yaşanan elektrik kesintileri nedeniyle sorun yaşıyordum. Bu koşullarda çalışmayı sürdürmek adeta bir mucizeye benziyor. İnternet ve elektrikteki aksaklıklar enerjimizi ve zamanımızı tüketiyor. Eğer altyapıya gerçek anlamda destek verilseydi, binlerce kadın evlerinden çalışıp üretim yapabilirdi."

Teknik ve ekonomik zorluklar sürdürülebilirliği engelliyor

Yemenli gazeteci ve aktivist Ebrar Mustafa, son yıllarda dijital alanda çalışmanın Yemenli kadınlar için işsizlikle mücadele etmenin ve gelirlerini artırmanın giderek daha fazla tercih edilen bir seçenek haline geldiğini, ancak bunun aynı zamanda projelerin başarısını ve sürdürülebilirliğini tehdit eden ciddi zorlukları da beraberinde getirdiğini belirtti.

Ebrar Mustafa, elektronik pazarlama yapan ya da internet üzerinden ev projeleri yürüten kadınların, sık yaşanan elektrik kesintileri ve zayıf internet hizmeti nedeniyle her gün çeşitli güçlüklerle karşı karşıya kaldığını ifade etti. Dijital faaliyetlerin temelini oluşturan bu iki unsurun yetersizliğinin, özellikle birçok ailenin satın alma gücünü olumsuz etkileyen ekonomik kriz ortamında, müşteri ağını genişletmeyi ve yeni pazarlara ulaşmayı son derece zorlaştırdığını söyledi.

Ebrar Mustafa, "Bu projelerden elde edilen gelir çoğu zaman istikrarlı olmuyor. Bir proje sahibi belirli bir gün satış yapıp kâr elde edebilirken, başka günlerde temel giderlerini dahi karşılayamayabiliyor" dedi.

Elektrik kesintileri nedeniyle bazı ürünlerin bozulduğunu da belirten Ebrar Mustafa, bunun kadınların projelerine başlamak için kullandıkları sınırlı sermayede doğrudan kayıplara yol açtığını ifade etti.

Ebrar Mustafa, asıl zorluğun yalnızca projeyi başlatmak olmadığını, onu sürdürebilmek, büyütebilmek ve karşılaşılan engelleri aşarak istikrarlı bir aşamaya ulaştırabilmek olduğunu vurguladı. Yemen'de kadınların önüne çıkan her ekonomik fırsatın, özellikle dijital pazarlama ve internet üzerinden ürün satışı alanlarında, beraberinde yeni zorluklar getirdiğini sözlerine ekledi.

Toplumsal zorluklar ve erken başarısızlık hikayeleri

Karşılaşılan güçlükler yalnızca teknik ve ekonomik alanla sınırlı kalmıyor; bazı kadınların işlerini büyütmesini engelleyen toplumsal ve kültürel sorunlar da önemli bir engel oluşturuyor. Ebrar Mustafa, birçok kadının dijital alanda görünür olduktan sonra tacize uğrama ya da sosyal medya hesaplarının kötüye kullanılmasından endişe ettiği için müşteri çevresini sınırlı tutmayı tercih ettiğini belirtti.

Ebrar Mustafa, gelir elde etmek amacıyla elektronik ticaret ve dijital pazarlamaya yönelen çok sayıda kadının, başta elektrik kesintileri, zayıf internet bağlantısı ve ürünlerin bozulması ya da pazarlama süreçlerinde yaşanan aksaklıkların yol açtığı zararlar olmak üzere birçok etken nedeniyle projelerini daha ilk aşamalarda sonlandırmak zorunda kaldığını ifade etti.

Ticari iş yeri kiralamanın zorluğunun da kadınların büyük çoğunluğunu projelerini evlerinden yürütmeye yönelttiğini söyleyen Ebrar Mustafa, bunun giderleri azaltmasına rağmen müşterilere ulaşma ve istenilen ölçüde yaygınlaşma konusunda yeni sorunlar doğurduğunu dile getirdi.

Dijital uçurum zorlukları artırıyor, tüm engellere rağmen başarı örnekleri var

Yemenli kadınların karşı karşıya olduğu zorluklar yalnızca altyapı yetersizliğiyle sınırlı değil; teknolojiye ve eğitim olanaklarına erişimde yaşanan dijital uçurum da bu sorunları derinleştiriyor. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayan birçok kadın, hâlâ istikrarlı internet hizmetine ulaşmakta ya da dijital iş gücü piyasasına girebilmek için gerekli dijital becerileri edinmekte güçlük çekiyor. Bu durum, dijital ekonominin sunduğu fırsatlardan yararlanma olanaklarını önemli ölçüde sınırlandırıyor.

Buna rağmen bazı Yemenli kadınlar, sosyal medya platformlarını ürün ve hizmetlerini tanıtıp satabilecekleri pazarlama alanlarına dönüştürmeyi başardı. Ev projeleri ve internet üzerinden kendi imkânlarıyla aldıkları eğitimlerden yararlanan bu kadınlar, ailelerine gelir sağlayarak Yemenli kadınların zorlu koşullara uyum sağlama ve evlerinden üretmeye devam edebilmek için alternatif çözümler geliştirme yeteneğini de ortaya koydu.

101 Yemenli kadın girişimci üzerinde yapılan bir araştırma, dijital medya platformlarının kadınlar arasında yaygın olarak kullanılan bir araç haline geldiğini ve pazarlama, tanıtım ile ticari iletişim stratejilerinin güçlendirilmesine önemli katkı sunduğunu ortaya koyuyor. Bu da mevcut engellere rağmen sektörün önemli bir potansiyele sahip olduğunu gösteriyor.

Girişimcilik alanında çalışan uzmanlar ise kadınların dijital ekonomiye daha fazla katılımının, iletişim ve enerji altyapısına yapılacak yatırımla mümkün olacağını düşünüyor. Bunun yanı sıra elektronik pazarlama, proje yönetimi ve dijital ticaret alanlarında uzmanlaşmış eğitim programlarının hayata geçirilmesi gerektiğini vurguluyorlar. Ayrıca yeni girişimci kadınlara yönelik küçük ölçekli finansman olanakları ve destek programlarının sağlanmasının, ilk aşamadaki engelleri aşmalarına ve projelerini sürdürülebilir gelir kaynaklarına dönüştürmelerine yardımcı olacağını belirtiyorlar.

İstikrara uzanan uzun yol

Aktivist Ebrar Mustafa, başarılı bir dijital girişim kurmanın zaman, sabır ve projeyi ayakta tutabilecek maddi imkanlar gerektirdiğini belirterek sözlerini şöyle tamamlıyor:

"Birçok kadının projesinin gerçek anlamda görünürlük kazanması ve istikrarlı gelir elde etmeye başlaması altı ay ile bir yıl arasında zaman alıyor. Bu süreç boyunca kadınlar, istikrar ve büyüme aşamasına ulaşma umuduyla kendi birikimlerinden harcama yapmaya devam ediyor."

Yemenli kadınlar, dijital alanda karşılaştıkları teknik, ekonomik ve toplumsal zorluklara rağmen teknolojiyi yaşam koşullarını iyileştirmenin ve evlerinden yeni iş imkanları yaratmanın önemli bir kapısı olarak görmeye devam ediyor. Ancak kadınların dijital ekonomiye katılımının genişletilmesi; internet ve elektrik hizmetlerinin iyileştirilmesini, kadınların projelerini geliştirmelerine ve bunları sürdürülebilir gelir kaynaklarına dönüştürmelerine imkân sağlayacak eğitim programları ile mali desteklerin sunulmasını gerektiriyor.

Dünya, kalkınmanın ve istihdam yaratmanın en önemli araçlarından biri olarak dijital ekonomiye yönelirken, Yemenli kadınlar da tüm krizlere ve sınırlı imkanlara rağmen kararlılık ve umutla bu alandaki varlıklarını kanıtlamak için her gün yeni bir mücadele veriyor.