BAHARİN LEHİB

Kabil- Taliban’ın iktidara gelmesiyle birlikte Afganistan’da kadınların sosyal ve ekonomik yaşam alanları birer birer daraltıldı. Kısıtlamalar zincirinin bir parçası olan kadın kuaförlerinin kapatılması kararı, yıllarını ve birikimlerini bu mesleğe adayan, kendi ayakları üzerinde duran binlerce kadının geçim kaynağına doğrudan darbe vurdu. Kadınlar kendilerini bir anda kilitli kapılar ve belirsiz bir gelecekle baş başa buldu.

Birçok kadın için kuaförlük yalnızca bir gelir kapısı değil; aynı zamanda aile ekonomisini ayakta tutan, finansal bağımsızlık sağlayan ve diğer kadınlarla dayanışma ile mesleki eğitim imkanı sunan bir sığınaktı. Salonların kapatılmasının ardından üretim ve hizmet evlerin kuytu odalarına çekilirken, birçok kadın "terzilik" gibi farklı tabelalar ve isimler altında gizlice çalışmak zorunda kaldı.

Korku ve pazarlık arasında ikili gerçeklik

Ancak bu gizliliğin ağır bedelleri bulunuyor. Taliban güçlerinin çalışma esnasında yaptığı baskınlarda yakalanan hem kuaför hem de müşteri; gözaltı, günlerce süren hapis, para cezası ve kefalet şartıyla serbest bırakılma gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalıyor.

Buna karşın Kabil sokaklarında ikili bir gerçeklik hüküm sürüyor. Kadınların büyük çoğunluğu korku ve gizlilik içinde çalışırken, şehrin merkezi pazarlarında ve yerleşim yerlerindeki bazı salonlar kapılarını açık tutmaya ve yoğun şekilde çalışmaya devam ediyor. Olası bir gözaltı durumunda dahi bu salonların sahipleri birkaç saat içinde serbest bırakılıyor. Bu tablo, kentte rüşvet, gizli ilişkiler ve kadınlara yönelik çifte standartlı uygulamaları tartışmaya açıyor.

Kapılar tereddütsüz açılıyor

Bu çelişkinin izini sürmek amacıyla Kabil’in işlek ve görece varlıklı semtlerinden birindeki bir yerleşim kompleksinin içinde yer alan salona ulaştık. Kapıyı çaldığımızda herhangi bir tereddüt ya da sorgulama olmaksızın içeri alındık. İçeride hareketli bir atmosfer vardı; müşteriler sıralarını beklerken çalışanlar sakinlikle işlerini sürdürüyordu. Salonun tenhalaşmasını beklediğimiz yarım saatin ardından, işletme sahibiyle konuşma fırsatı bulduk.

‘Din, kadınları bastırmak için bir maske’

On yıldır kuaförlük yaptığını belirten salon sahibi Şahgül Nur, bugüne dek pek çok çırak yetiştirdiğini ve yanında çalışan kadınların ekonomik bağımsızlıklarını kazanmalarına destek olduğunu ifade ediyor.

Mevcut yasaklara rağmen salonu nasıl açık tutabildiğini ve ‘İyiliği Emretmek, Kötülükten Sakındırmak ve Şikayetleri Dinleme Bakanlığı’ memurlarının tutumunu sorduğumuzda Şahgül Nur, kısa bir tereddüdün ardından şu ifadeleri kullanıyor: "Gelirim daha yüksek olduğu için ‘İyiliği Emretmek, Kötülükten Sakındırmak ve Şikayetleri Dinleme Bakanlığı’ görevlilerine her ay düzenli ödeme yapıyorum. Bu yüzden beni daha az denetliyorlar."

Şahgül Nur’un aktardıkları, kentte faaliyet göstermenin yalnızca müşteri potansiyeline değil, doğrudan kurulan maddi ilişkilere dayandığını gösteriyor. Taliban mensuplarının söylemleri ile pratikleri arasında ki uçuruma dikkat çeken Şahgül Nur, sözlerini şöyle sürdürüyor: "Rüşvet almadıklarını iddia ediyorlar ama küçük bir meblağ karşılığında savundukları o dini kuralları hemen unutuyorlar. Dinin, kadınları bastırmak için kullanılan bir maske olduğundan eminim. Daha önce bulunduğumuz binada birkaç kuaför daha vardı ve müşterilerimizin büyük bir kısmı bizzat Taliban mensuplarının kendi ailelerinden oluşuyordu."

‘Faaliyetlerimize göz yumuluyor’

Günlük yaşamda bu ikiyüzlülükle sıkça karşılaştıklarını vurgulayan Şahgül Nur, "Bir yandan kadınların çalışmasına yönelik resmi yasaklar getiriliyor, diğer yandan para karşılığında faaliyetlerimize göz yumuluyor" diyerek durumu özetliyor.

Afganistan’ın erkek egemen ve köktendinci kuşatması altında kadınlar, kamusal alandaki varlıklarını ve emeklerini sürdürebilmek için hem maddi bedeller ödüyor hem de yaşamlarını riske atıyor. Kabil’deki bu tablo, kadınların en ağır koşullar altında dahi yaşam alanlarından vazgeçmeyerek kendi direniş biçimlerini yarattığını gösteriyor.