Ortadoğu’da şimdi kadın zamanı (2)

Kadınlar; şiddete, cezasızlığa, yoksulluğa ve eşitsizliğe karşı her yerde mücadele etti. Aileyi merkeze alan politikalara karşı yaşam hakkını savunan kadınlar, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde de söz ve karar sahibi olma ısrarını sürdürdü.

Kadınlar susmadı: Şiddete, yoksulluğa ve savaşa karşı direniş

SERPİL SAVUMLU

Haber Merkezi- Kadına yönelik şiddet, dünyanın dört bir yanında farklı biçimlerde ve boyutlarda devam ediyor. Savaşlar, işgaller ve çatışmalar bu şiddeti derinleştiren en ağır koşulların başında sayılıyor. Silahlı çatışmaların yaşandığı coğrafyalarda kadınlar ve çocuklar yalnızca bombaların, zorunlu göçün ve yıkımın değil; cinsel şiddetin, kaçırılmanın, insan ticaretinin, açlığın ve sistematik hak ihlallerinin de doğrudan hedefi oluyor.

Savaşın yarattığı yıkım kadınların bedenlerinde, yaşamlarında ve hafızalarında derin izler bırakırken, evlerini terk etmek zorunda kalan milyonlarca kadın güvencesiz barınma koşullarında, temel ihtiyaçlardan yoksun ve her türlü şiddete açık biçimde yaşam mücadelesi veriyor. Gazze'de kadınlar ve çocuklar bombardımanların, açlığın ve sağlık hizmetlerine erişememenin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalırken; Sudan'da çatışmalarla birlikte tecavüz ve zorla yerinden edilme yaygınlaşıyor. Suriye'den Yemen'e, Ukrayna'dan dünyanın farklı çatışma bölgelerine kadar savaşın sürdüğü coğrafyalarda kadınların yaşam hakkı, bedensel bütünlüğü ve güvenliği ağır biçimde ihlal ediliyor. Çatışmalar son bulsa da derinleşen toplumsal eşitsizlikler, barış dönemlerinde de farklı biçimlerde varlığını sürdürüyor. Kadınların bedenleri ve yaşamları üzerindeki denetim, kimi zaman savaşın bir silahına, kimi zaman aile ve toplum içinde erkek egemenliğini sürdürmenin aracına dönüşüyor. En çok zarar gören kadınlar olmasına rağmen çözüm ve barış süreçlerine dahil edilmiyorlar.

Şiddet savaş alanlarıyla sınırlı değil

Ancak kadına yönelik şiddet yalnızca savaş alanlarıyla sınırlı değil. Kadınlar evlerinde, sokaklarda, işyerlerinde ve kamusal alanlarda erkek şiddetine maruz kalıyor. Kadın katliamları, aile içi şiddet, tecavüz, taciz, zorla evlendirme, ekonomik sömürü ve ayrımcılık, bölgeler değişse de kadınların ortak sorunları olmaya devam ediyor. Kadına yönelik şiddet her ülkenin sistemi içinde münferit olarak gösterilmeye çalışılsa da dünyanın her yerinde kadınlar sistematik bir yok saymanın yarattığı krizle mücadele etmek zorunda. Kadınları korumaya yönelik yasalar ve uluslararası sözleşmeler ise yazılı metinler olarak kalıyor. Uygulamadaki eksiklikler, ‘erkek egemen’ sistemlerin korunması için atılan adımlar, cezasızlık kadına yönelik şiddetin önlenmesinin önündeki en büyük engel.

Türkiye ve ‘kutsal aile’ politikaları

Bu tablo içinde Türkiye ve Kürdistan’da kadına yönelik şiddet ve kadın katliamları gündemdeki yerini koruyor. Aile Yılı ilan edilmesiyle aile kurumunun korunması ve güçlendirilmesi devlet politikalarının merkezine taşınırken, bu yaklaşım kadınların haklarını, özgürlüklerini ve en temel yaşam haklarını nasıl gözettiği sorgulanıyor. Ailenin kutsallığı kadınların sınırlı varlıkları üzerinden tarif edilirken kadınlar en yakınlarındaki erkekler tarafından üstelik en güvenli olduğu belirtilen alanlarda evlerinde katlediliyor. Basına yansıyan haberlerden derlenen verilere göre 2025 yılının Aralık ayından 2026 yılının Ekim ayına kadar Türkiye’de 259 kadın erkekler tarafından katledildi. 205 kadının da ölümü kayıtlara şüpheli olarak geçti.

Failler aile içinden

Ülkede her yıl binlerce kadının hayatı tehdit altındayken, kadınların maruz kaldıkları şiddetin önemli bir bölümünün aile ilişkileri içerisinde gerçekleşmesi, aileyi koruma politikalarının hangi ihtiyaçlara yanıt verdiği sorusunu gündeme getiriyor. Evli oldukları erkekler, birlikte oldukları erkekler, boşandıkları erkekler, babalar, kardeşler ya da diğer aile üyeleri bir bir kayıtlarda fail olarak yer alıyor. Kadınların kendi yaşamlarıyla ilgili kararlar almak istemeleri şiddetin nedeni oluveriyor. Yaşananlar ve tablolara yansıyanlar katliamların bireysel öfke, anlaşmazlık ya da kıskançlıkla açıklanamayacağını aksine sistematik bir hal aldığını ortaya koyuyor.

Öncelik ailenin korunması

Kadınların şiddetten korunması için çıkarılan yasaların uygulanmasındaki eksiklikler, koruma kararlarına rağmen katledilen kadınlar, etkin yürütülmeyen soruşturmalar ve failler hakkında verilen indirim kararları cezasızlık tartışmalarını büyütüyor. Kadınların başvurularının dikkate alınmaması, şiddet tehdidinin önceden tespit edilememesi ve şüpheli kadın ölümlerinin aydınlatılmasındaki yetersizlikler, devletin kadınların yaşam hakkını koruma yükümlülüğünü de tartıştırıyor. Aileyi korumayı öncelik sayan politikalar kadınları görmezden geliyor ya da kadınların o aile içinde katledilmesi ile ilgilenmiyor. Kadın örgütleri, aileyi korumaya yönelik politikaların kadınları korumakla eş tutulamayacağını vurgulayarak 6284 sayılı Kanun'un etkin uygulanmasını, İstanbul Sözleşmesi'nden kaynaklanan yükümlülüklerin yeniden yerine getirilmesini ve kadın katliamlarının bütün yönleriyle araştırılmasını talep ediyor. Kadınlar bu talepleri çok kez sokakta basın açıklamalarıyla, basın toplantıları ve konferanslarla dile getirdi/getiriyor. 25 Kasım 2025 ile 1 Kasım 2026 arasında kadınlar; aile politikalarına, erkek şiddetine, kadın katliamlarına, şüpheli kadın ölümlerine ve cezasızlığa karşı Türkiye'nin farklı kentlerinde eylemler gerçekleştirdi. Kadınlar en az 78 eylem, açıklama, basın toplantısı düzenlendi.

Kadınlar talepleri için sokağa çıktı

Bu kapsamda Türkiye’nin farklı kentlerinden bir araya gelen kadınlar 34 kurumun çağrısıyla Ankara'da buluştu. Atatürk Kültür Merkezi önünde toplanan kadınlar Tandoğan Meydanı'na yürüdü. Mitingde kadın katliamlarının son bulması istenirken 6284 sayılı Kanun'un uygulanmaması, Nafaka ve Medeni Kanun tartışmaları, kadınların aile içine hapsedilmesi öne çıkan başlıklar arasındaydı. Miting, 2026'nın başında kadın hareketinin gerçekleştirdiği en geniş katılımlı ortak eylemlerden biri olarak öne çıktı.

Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK) ev sahipliğinde "Yeni Bir Toplumsal Düzen İçin: Mor, Yeşil, Kamucu Politikalar" başlıklı uluslararası bir toplantı gerçekleştirildi. Çevrimiçi düzenlenen toplantıya 140'ın üzerinde kişi katıldı. Kadınların eşitlik ve özgürlük mücadelesi, kamucu politikalar ve yeni bir toplumsal düzen arayışı tartışıldı. EŞİK ayrıca Medeni Kanun'un 100. yılı dolayısıyla yayımladığı açıklamada eşit yurttaşlık haklarının korunması gerektiğini vurguladı. 8 Mart’ta birçok noktada buluşan kadınlar “Aile yılı değil, mücadele yılı” diyerek taleplerini dile getirdi. 2026 yılında kadınların itirazı üç temel alanda yoğunlaştı. Kadınlar aile politikalarına itiraz etti. Yaşam hakkı istedi ve her alanda eşitlik taleplerini yineledi.

Gülistan Doku ve Rojin Kabaiş dosyası

Öte yandan Gülistan Doku dosyası, 2026 yılında kadın hareketinin erkek şiddeti, cezasızlık, kamu görevlilerinin sorumluluğu ve kadınların yaşam hakkı mücadelesi kapsamında en fazla gündeme taşıdığı dosyalardan biri oldu. Özellikle Nisan 2026'da soruşturmada yaşanan gelişmelerin ardından kadın örgütleri, yalnızca Gülistan Doku'nun akıbetinin açıklığa kavuşturulmasını değil, altı yıl boyunca soruşturmanın neden etkin yürütülmediğinin ve olası sorumluların da ortaya çıkarılmasını istedi. Kadınlar, bu dosyayı, aileyi koruma söylemi ile kadınların yaşam hakkının korunması arasındaki çelişkiyi, erkek şiddetini ve cezasızlık sorununu tartışırken gündeme taşıdı. Dersim Kadın Platformu, neredeyse her gelişmede Gülistan Doku’nun akıbetini sorarken İstanbul, İzmir, Amed, Riha, Elih ve Wan’da eş zamanlı eylemler gerçekleştirildi. Barışa İhtiyacım Var Kadın İnisiyatifi, Gülistan Doku dosyasının siyasi hesaplaşmaların aracı haline getirilmesine karşı çıkarak kadınlara ve kız çocuklarına yönelik suçların kapsamlı biçimde araştırılmasını istedi. İnisiyatif, Gülistan Doku dosyasını daha geniş bir kadın özgürlüğü, barış ve hakikat mücadelesiyle ilişkilendirilerek yaklaşılması gerektiğini vurguladı.

Katledilen Rojin Kabaiş’in dosyasına da kadınlar sahip çıktı. Bu eylemlerde de Aile Yılı ile birlikte kadınların devlet tarafından korunma yükümlülüğü öne çıktı. Yine birçok kentte yapılan eylem ve açıklamalarda erkek-devlet şiddeti ve cezasızlık politikalarına tepki gösterildi.

Yoksulluk ve ekonomik eşitsizliğe karşı direniş

Kadınlar, yoksulluk ve ekonomik eşitsizliklerle de karşı karşıya geldi. Kadınların en temel gündemlerinden biri de ekonomik eşitsizlikle mücadeleydi. Derinleşen yoksulluk, düşük ücretler ve güvencesiz çalışma koşulları ile bir yandan da bakım emeğinin kadınların omuzlarına bırakılması ekonomik eşitsizliğin ne kadar yoğun yaşandığını gösteriyor. 2026 yılının ilk 10 ayında en az 120 kadın iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. TÜİK ve DİSK-AR verileri, Türkiye’de kadınların çalışma yaşamında erkeklere kıyasla çok daha dezavantajlı koşullarda bulunduğunu ortaya koydu. DİSK-AR’ın Eylül 2026 raporuna göre kadınlarda geniş tanımlı işsizlik yüzde 40,4’e, geniş tanımlı işsiz kadın sayısı 6 milyon 382 bine ulaştı. Aynı dönemde erkeklerde geniş tanımlı işsizlik yüzde 25,6 olarak hesaplandı. Kadınlarda dar tanımlı işsizlik yüzde 11,3 iken geniş tanımlı işsizliğin yüzde 40,4’e çıkması, iş aramaktan vazgeçen ve eksik istihdam edilen kadınların da dahil edildiği tabloda kadın yoksulluğunun boyutunu gözler önüne serdi.

Kadınlar eşit işe eşit ücret ve güvence istedi

Veriler, kadınların yalnızca iş bulmakta değil, düzenli, güvenceli ve tam zamanlı istihdama erişmekte de ciddi engellerle karşılaştığını gösterirken ekonomik bağımsızlıklarını sınırlayan eşitsizliklere de işaret ediyor.

2026 yılında kadınlar, yoksulluğa ve ekonomik eşitsizliğe karşı sokaklarda, işyerlerinde ve sendikal mücadele alanlarında bir araya geldi. 8 Mart öncesinde DİSK ve KESK’li kadınlar yürüyüşler ve basın açıklamaları gerçekleştirdi. Kadınlar güvenceli istihdam, eşit ücret, ücretsiz kreş ve bakım hizmetlerinin kamusal olarak sunulmasını talep etti. 1 Mayıs’ta farklı kentlerde alanlara çıkan kadın işçiler, düşük ücretlere, güvencesiz çalışmaya ve emek sömürüsüne karşı mücadele çağrısı yaptı.

Kadınların barış mücadelesi

     

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin 2026 yılındaki önemli başlıklarından biri kadınların sürece katılımı ve barışın toplumsallaştırılması oldu. Kadın örgütleri, sendikalar ve farklı mücadele alanlarından kadınlar, düzenledikleri basın açıklamaları, yürüyüşler, kurultaylar ve konferanslarla barışın yalnızca silahların susmasına indirgenemeyeceğini vurguladı. Kadınlar, müzakere ve karar alma mekanizmalarında doğrudan yer almak, bağımsız izleme komisyonları oluşturmak ve sürecin demokratikleşme adımlarıyla ilerlemesini sağlamak için taleplerini kamuoyuna taşıdı. TJA, bu eylem ve etkinliklerde öne çıkan örgütlenme oldu. TJA, sadece kendi örgütlenmesi ile 8 ayrı noktada en az 10 eylem yaptı.

Kadınlar yine birçok noktada “Barış için ısrar ediyoruz” açıklamaları gerçekleştirdi. Barışa İhtiyacım Var Kadın İnisiyatifi, İstanbul, Mersin, Riha (Urfa) ve farklı kentlerin de aralarında bulunduğu yedi merkezde eş zamanlı basın açıklamaları gerçekleştirdi. Kadınlar; Terörle Mücadele Kanunu’nun kaldırılması, siyasi tutsakların serbest bırakılması, anadilinde eğitim ve Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan ile müzakerelerin eşit koşullarda yürütülmesi taleplerini açıkladı. Kadınlar ayrıca Meclis komisyonuna ilettikleri beş acil talebin raporda yer almamasına tepki gösterdi.

Barışa İhtiyacım Var Kadın İnisiyatifi öncülüğünde kadınlar, Ankara’da Meclis Dikmen Kapısı önünde bir araya geldi. “Savaşa hayır, barış hemen şimdi” ve “Jin, jiyan, azadî” sloganlarıyla yapılan açıklamada, sürecin somut adımlarla ilerletilmesi ve yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi istendi. İnisiyatif çerçeve yasaya ilişkin yaptığı açıklamada kadın hareketinin kendi mekanizmalarıyla oluşturacağı bağımsız izleme komisyonunun sürecin resmi muhatabı ve bileşeni olarak tanınmasını istedi.

KESK 3. Kadın Kurultayı’nda “Kadınlar olmadan barış olmaz” mesajı öne çıktı. Kadınların sürecin yürütücüsü olması gerektiği belirtilirken, TJA aktivisti Çağlar Demirel kadınların Barış İzleme Komisyonları oluşturarak Avrupa’da sürgünde bulunan ve ülkeye dönmek isteyen kadınların karşılanmasına hazırlandığını açıkladı.

“Yan yanayız, geleceği konuşuyoruz” çağrısı dikkat çeken buluşmalardan biri oldu. Farklı siyasi çevrelerden, kadın hareketinden, akademiden, sanattan ve hak örgütlerinden 80 kadın, ortak bir bildiri yayımlayarak barışın ve demokratik geleceğin birlikte inşa edilmesi çağrısında bulundu. Kadınlar yine aynı başlıkta konferans düzenledi. Konferansa 500’ü aşkın kadın katıldı. Eylem ve etkinliklerde “kadınların müzakere ve karar alma mekanizmalarında doğrudan temsil edilmesi. Bağımsız kadın izleme komisyonlarının kurulması. Siyasi tutsakların serbest bırakılması ve kayyım uygulamalarına son verilmesi. Anadilde eğitim ve kamusal hizmetlere erişimin güvence altına alınması. Kadınlara yönelik şiddetle mücadele mekanizmalarının güçlendirilmesi. Çatışmalı süreçte yaşanan hak ihlallerinin açığa çıkarılması ve hakikatle yüzleşilmesi. Sürgündeki kadınların ve ülkeye dönmek isteyenlerin dönüş koşullarının oluşturulması. Barışın toplumsal cinsiyet eşitliği, demokrasi ve özgürlük temelinde kurulması” taleplerini dile getirdi.

Barış Anneleri’nin eylemleri

Barış Anneleri de Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın fiziki özgürlüğü talebiyle mücadelenin önemli bir parçası oldu. Farklı kentlerde eş zamanlı açıklamalar yapan Barış Anneleri, umut hakkının uygulanmasını ve Abdullah Öcalan ile görüşme yollarının açılmasını istedi. 8 Mayıs 2026’da Adalet Bakanlığı’na başvurarak görüşme talebini yineleyen anneler, 1 Kasım’da ise 24 kentten Ankara’ya doğru yola çıktı. Ankara’da Barış Nöbeti tutan anneler, Abdullah Öcalan’ın fiziki özgürlüğü, siyasi tutsakların serbest bırakılması ve süreç kapsamında somut adımlar atılması taleplerini dile getirdi.

Kadınlar mücadeleden vazgeçmedi

2026 yılı boyunca kadınların yürüttüğü mücadele, farklı alanlarda karşı karşıya kaldıkları eşitsizliklerin birbirinden bağımsız olmadığını bir kez daha ortaya koydu. Savaşlarda hedef alınan, evlerinde katledilen, şüpheli ölümleri aydınlatılmayan, yoksulluk ve güvencesizliğe mahkum edilen kadınlar; yaşam hakkı, özgürlük, eşitlik ve barış talepleriyle sokaklarda, işyerlerinde ve ortak mücadele alanlarında bir araya geldi.

Aileyi koruma söyleminin kadınların yaşam hakkını güvence altına almaya yetmediğini dile getiren kadınlar, şiddetin önlenmesi, faillerin yargılanması ve koruyucu yasaların etkin uygulanması için mücadele etti. Ekonomik bağımsızlık, eşit işe eşit ücret ve güvenceli çalışma taleplerini yükseltirken Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde de kendilerini yalnızca süreci izleyen değil, barışın kurucusu ve karar vericisi olarak konumlandırdı. TJA başta olmak üzere kadın örgütleri, bağımsız izleme mekanizmaları ve kadınların doğrudan katılımı konusunda ısrarını sürdürdü.

Kadınlar olmadan eşitlik, özgürlük ve barış mümkün değil

25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla şiddetin tüm yönlerinin konuşulduğu şu günlerde kadınların bu yıl ortaya koyduğu mücadele aile politikalarından çalışma yaşamına, şiddetle mücadeleden barışın inşasına kadar her alanda eşitlik ve özgürlük talebinin sürdüğünü gösterdi. Kadınlar, kendileri adına alınan kararlara karşı kendi sözlerini ve iradelerini ortaya koyarak bir kez daha kadınlar olmadan eşitlik, özgürlük ve kalıcı barışın mümkün olmadığını vurguladı.

*Yarın İran ve Afganistan dosyası yayınlanacak